Catalpa bignonioides – Groene trompetboom (Indian Bean)

Is de groene trompetboom (Catalpa bignonioides) een toekomstboom? Een boomsoort die geschikt is om in deze complexe tijd te overleven dient aan vele voorwaarden te voldoen.

Voldoen aan voorwaarden is noodzakelijk omdat de boom anders vroegtijdig zal sneuvelen.

Een vroegtijdige dood sterven is tegenwoordig de normaalste zaak van de Nederlandse bomenwereld.

De complexiteit van factoren die bijdragen aan vroegtijdige boomuitval vraagt om bewuste boomsoortkeuze wanneer we bomen willen aanplanten. En we willen bomen planten!

Biedt deze groene trompetboom voldoende natuurwaarde, ecosysteemdiensten, recreatiewaarde en de noodzakelijke degelijkheid  om gezond te kunnen uitgroeien tot een gewaardeerde, waardevolle en veilige boom in Nederland?

 

 

De trompetvormige bloemen luiden de zomer in

 

Belevingswaarde

De meest basale belevingswaarde die een boom de mensheid biedt is schoonheid. De groene trompetboom is echt wel een mooie boom. Het is vooral prachtig wanneer de grote trompetbloemen de zomer inluiden. Die bloemen zijn erg opvallend en er zijn maar weinig boomsoorten die zo’n mooie bloei vertonen. Het is echt van het kaliber paardenkastanjebloesem.

De brede ronde kroonvorm van de boom kan een beeldbepalende werking hebben op iedere locatie. De boom komt goed tot zijn recht als hij solitair in de volle zon vrijuit kan groeien met zijn grillig groeiende zware gesteltakken. Wat betreft formaat is de boom niet klein maar ook niet zeer imposant en met een maximale hoogte van 15 meter behoort de boom tot de 2e klasse van grootte. De bladeren die een enorme omvang hebben zijn zeker wel uniek en een esthetische eigenschap te noemen. Daarbij is het ook behoorlijk speciaal om de zeer lange peulen te zien. Alleen de herfstbeleving van de boom is helaas een anticlimax en beperkt daarmee de schoonheid van deze boom. De herfstschoonheid is wat beperkt vanwege het kortdurende proces van bladverlies van de niet zeer esthetisch te noemen geelverkleurende bladeren. De schors heeft geen bijzonderheden.

De windgevoeligheid doet afbreuk aan de schoonheid van de boom. Vaak treffen we de boom aan met een gat in de kroon omdat ergens takken zijn uitgebroken. Het beeld dat vervolgens ontstaat is er niet 1 van ruige natuurlijkheid want ruigheid is uberhaupt niet de uitstraling en het karakter van de boom. De geur van de bloemen is overigens nog een extra belevingswaarde.
 

Het blad en de lange peulen zijn van esthetische waarde

Omgevingsveiligheid

De takken en twijgen zijn dik maar broos en breukgevoelig omdat ze gevuld zijn met een zachte mergkern. Zelfs als de boom wat ouder wordt is de boom in zijn geheel aardig windgevoelig. De boom heeft geen sterke wortelverankering en kan daardoor zelfs op een oudere leeftijd vrij gemakkelijk uitzakken en in zijn totaliteit instabiliel worden. De regeneratiekracht van deze boom is dan weer wel bijzonder goed en te vergelijken met schietwilg. Wanneer takken uitbreken of bomen omvallen dan kan de trompetboom vaak gewoon doorleven en opnieuw wortelen op de houtige delen die de grond raken en van daaruit ook weer opnieuw opgroeien tot boom en vertakkingen vormen.

De omgevingsveiligheid van deze boom is vanwege deze breukgevoeligheid en instabiliteit verminderd (duurzaam) te garanderen. Echter is de omgevingsveiligheid afhankelijk van de standplaats- en plaatselijke milieufactoren en er is daarom niet overal waar deze boom groeit een verhoogd veiligheidsrisico aanwezig. Het wortelstelsel van de boom is normaal gesproken deels oppervlakkig maar neigt ernaar om zich daarbij ook in de diepte stevig te verankeren. Wanneer de standplaats dergelijk diepe wortelgroei niet toe laat vanwege storende lagen, een beperkte verwerkingsdiepte van bomenzand of bomengrond in stedelijke standplaatsen of bij een hoge grondwaterstand dan is de kans op het optreden van instabiliteit verhoogd. De winddruk op de standplaats is uiteraard van grote invloed op de breukvastheid.

Een grote trompetboom zakt vaak scheef

Wortelgevoeligheid

De vlezige wortels zijn gevoelig en snel beschadigd. Deze eigenschap maakt dat een lompe werkwijze van aanplant al gauw leidt tot een aangeplante boom met wortelschade. Wortelschade bij aanplant leidt vaak tot een vroege sterfte. In de drukke stad met regelmatige rioolvervangingsprojecten en ander kabels- en leidingenwerk en overige noodzakelijke werkzaamheden nabij bomen is het soms de enige manier om de kap van bomen te voorkomen het uitvoeren van een verplanting van de boom. De wortelgevoeligheid van de groene trompetboom maakt deze verplantingsoptie risicovol. Ondanks deze wortelgevoeligheid is dit wortelstelsel toch niet zwak te noemen aangezien bodemverdichting behoorlijk goed verdragen wordt door deze trompetboom. Een zeer belangrijke factor voor boomaanplant in steden is de verdraagzaamheid van verharding bovenop de ondergrondse groeiruimte en deze boom verdraagt die verharding met bijvoorbeeld tegels toch zeer goed, inclusief de bodemverdichting dat hiermee gepaard gaat. De eisen die het wortelstelsel stelt aan het directe ondergrondse milieu is dus niet zeer hoog en dat maakt deze boom dan ook een geschikte pioniersoort in zijn oorspronkelijke Noordoost-Amerikaanse leefgebied.

Toch is deze boom niet goed bestand tegen grondophogingen. In contreien met veengronden, die veel voorkomen in ons land, zijn bodemophogingen nabij bomen een terugkerend noodzakelijke maatregel. Grondophoging kan de groene trompetboom echter maar mondjesmaat verdragen en wordt niet positief ontvangen. Er wordt een groot risico genomen voor het voortbestaan van de boom wanneer er meer opgehoogd wordt dan het maximum van 15 cm bodemophoging.

De Nederlandse winters worden zachter, maar ze zijn nog zeker niet sneeuwvrij te noemen. Bij een hevige sneeuwbui gaan onze strooiwagens al vroeg de weg op om overal waar gladheid kan voorkomen te bestrooien met zout. Deze weerstand tegen het weer en de onophoudelijke drang om de maatschappij door te laten gaan en de werkende man te onthouden van een ijsvrije dag maakt dat de tegenwoordige stadsboom op veel locaties ook bestand dient te zijn tegen tijdelijke verzilting van de grond. De groene trompetboom kan hier helaas slecht tegen en verzwakt door strooizout.

Hydrologische adaptatie

Belangrijke klimaatveranderingen zijn hevige regenbuien en droogteperiodes. Dit betekent dat we de ruimte zoeken voor waterberging en dat wanneer een boom tijdelijke overstroming kan verdragen dit als meerwaarde gezien kan worden. De groene trompetboom verdraagt tijdelijke overstroming en kan daarom prima naast een wadi gezond blijven. In hoeverre de groene trompetboom droogtes verdraagt daar zijn diverse bronnen niet eenduidig in. De meerduidigheid van de droogtetolerantie maakt dat er weinig zekerheid bestaat over de droogtetolerantie en die zou ik daarom als matig in willen schatten.

Milieuwaarde

Overige belangrijke stedelijke klimatologische omstandigheden zijn de verminderde luchtkwaliteiten. De stedelijke lucht is vervuild met een grote hoeveelheid fijnstof, stikstofoxiden, koolstofdioxiden en overige luchtverontreinigingen. De groene trompetboom verdraagt luchtverontreiniging zeer goed, maar vangt de fijnstof matig af. Het verschil is te vinden in het feit dat het blad goed is in het zuiveren van gasvormige substanties en minder goed in het afvangen van vaste stofdeeltjes in de lucht wat fijnstof in feite is.

Het grote blad is daarmee dus zeer goed in het zuiveren van stikstofoxiden en het wegvangen van ozon uit de lucht.

Om de opwarming van de aarde tegen te gaan is het opslaan van koolstofdioxide een gunstige eigenschap. Bomen slaan de CO2 op in de houtige delen van de plant als koolstof. Door de grote hoeveelheid houtvorming in deze boom, ondergronds en bovengronds, kunnen wij stellen dat de boom een goede bijdrage levert aan de vastlegging van koolstofdioxide.

Daarnaast worden onze steden warmer en warmer. De brede kroonvorm en grote bladeren zijn gunstig op de schaduwwerking, maar de dichtheid van het bladerdek en de twijgbezetting is niet zeer hoog. De verkoelingswaarde van deze boom is daarom niet uitstekend, maar zeker redelijk te noemen.

De boom biedt redelijke verkoeling

Natuurwaarde

De natuurwaarde van onze leefomgeving is van levensbelang voor toekomstige generaties en van groot belang voor de lichamelijke, geestelijke en spirituele gezondheid van alle huidige generaties. De natuurwaardes lijken echter in een shockerende vrije val te zijn gekomen en kelderen omlaag. Iedere investering in natuurwaarde is daarom momenteel extra waardevol. Is de groene trompetboom waardevol in onze Nederlandse natuurlijke wereld?

De kwantiteit aan diverse organismen dat gebruik kan maken van de boom en de kwaliteit van dat gebruik in hun leefwijze vormt de natuurwaarde van de boom.

Wanneer naar het aantal soortgroepen gekeken wordt dat gebruik maakt van een groene trompetboom dan is dit beperkt te noemen. Vogels kunnen uiteraard op de takken gaan zitten, maar er valt vrijwel geen voedsel te vergaren in de boom voor hen. Ook zijn er vaak weinig duurzame holtes te creëren vanwege de breukgevoeligheid van het hout. De boomsoort is niet inheems en hierdoor totaal niet van onvervangbare waarde voor specialistische insecten. Het zijn slechts de generalistische nectarverzamelaars, met name de hommels en bijen die profiteren van het nectar en de pollen in de grote bloemen. De nectar- en pollenwaarde is matig hoog te noemen. Een belangrijke overige eigenschap van de bloesem is de bloeiperiode. De trompetboom bloeit van juni tot juli en is daarmee voor een boomsoort vrij laat. Dit is gunstig voor insecten omdat de boomsoort daarmee enigszins in een uithoek van de bloeiboog bloeit en dus voeding biedt op een moment dat het voedselaanbod niet al extreem hoog is, zoals dat wel in het voorjaar al is. Overigens zuigen de Aphis-luizen van het blad en de scheuten.

Het honingmerk begeleidt insecten de bloem in

Duurzaamheid

De lage natuurwaarde maakt dat de boom ook vrij ongevoelig is voor ziektes en aantastingen. Dit is op zichzelf een gunstige eigenschap voor het behoud van de boom in een stad. De boom heeft wel risico op meeldauw  waarbij  de optredende witte eenzijdige en later bruine zweezijdig optredende meeldauw Neoersysiphe galeopsidis gelukkig maar een beperkt negatieve invloed bij regelmatige terugkeer op de boomgezondheid is. Echter heb ik persoonlijk vermoedens dat het wellicht andersom werkt en (terugkerende) meeldauw juist een gevolg is van een verminderde gezondheid en die dan weer veroorzaakt wordt door een verminderde kwaliteit van het (ondergrondse) milieu. Deze pionierboom kan in optimale omstandigheden niet echt oud worden, maar een boom van ruim 100 jaar oud is in het huidige Nederlandse bomenbestand toch al waardevol en dat zou deze boom in theorie kunnen bereiken.

Als het hout vanwege beschadiging eenmaal gaat rotten dan rot het hout matig snel weg.

Als de boom een geschikte standplaats krijgt en de ruimte krijgt te regenereren bij windongevallen dan kan gesteld worden dat dit toch een enigszins duurzame boom is.

Deze groene trompetboom heeft het moeilijk

Conclusie

De toekomstwaarde van de groene trompetboom als boomsoort heb ik op basis van bovenstaande factoren bepaald en in onderstaand rapport weergegeven. Op een schaal van 10 krijgt de boom een cijfer toegekent per factor waaruit een eindconclusie qua toekomstwaarde volgt door het gemiddelde cijfer te berekenen.

Belevingswaarde: 8

Omgevingsveiligheid: 5

Wortelweerbaarheid: 6

Hydrologische adaptatie: 5

Milieuwaarde: 8

Natuurwaarde: 5

Duurzaamheid: 7

Toekomstwaarde: 6,3

De groene trompetboom kan tot de toekomstbomen gerekend worden maar het is geen uitblinker.

Advies op toepassing

Het is niet verstandig deze boom grootschalig op iedere willekeurige locatie aan te planten.

Aanplant van deze boom is slechts duurzaam succesvol indien de groei- en standplaatsomstandigheden aan diverse eisen voldoen.

Vanwege honingdauw door luisaantasting met Aphis-soorten en vanwege de takbreukgevoeligheid is het af te raden om de groene trompetboom op intensief functionerende locaties aan te planten zoals drukke wegen, terrassen of op speeltuintjes.

Een verharde standplaats kan prima, maar niet op locaties waar veel strooizout terecht komt.

Het risico op instabiliteit maakt dat een diep te doorwortelende groeiplaats essentieel is.

Het risico op takbreuk maakt dat de boom niet op winderige plaatsen aangeplant moet worden.

Met name vanwege de droogtegevoeligheid is het extra noodzakelijk om de boom in een kwalitatieve groeiplaats te planten die met voldoende organische stof en poriënvolume voldoende vocht doorlaat maar ook vast kan houden.

Het stedelijke milieu, de stadsnatuur en de stadsmens kunnen profiteren van aanwezigheid van deze boomsoort op een geschikte standplaats.