“De geheimzinnige stampers in een notendop”

Hazelaar – Corylus avellana (Hazel)

 

Hazelnoten kunnen in de Nederlandse natuur verzameld worden. Zij groeien aan een hollandse struik, de hazelaar. Deze voedzame noten vormden in vroegere tijden een essentieel onderdeel van de Nederlandse voeding. Hazelnoten kunnen in vergelijking met andere vruchten uit de Nederlandse natuur, zoals bijvoorbeeld bosbessen, heel lang bewaard worden. De jager-verzamelaars uit de oude tijden van ons land legden dan ook een wintervoorraad aan waarin hazelnoten nooit ontbraken. Hazelnoten en de Hazelaar bezitten een indrukwekkende hoeveelheid aan associaties en ongelofelijk veel magische krachten. Hierover straks meer…

Toen de Hazelaar ongeveer 9000 jaar geleden in onze streken verscheen waren er nog geen andere houtige gewassen die hoge eisen aan de bodem stelde. Enkel soorten zoals berken (Betula spec.) en grove dennen (Pinus sylvestris) beheersten onze bossen. Als Hazelaars onder het kronendak van deze soorten kiemen kunnen die berken en dennen zich daar niet meer verjongen. Vooral de ruwe berk (Betula pendula) is compleet krachteloos tegen de concurrentiekracht van de hazelaar.

De hazelaar behoort tot één van de climaxsoorten in de bossuccessie. In het climaxstadium van een geschikt bostype (met name eikenbossen) vormt de hazelaar de ondergroei. Later geëmigreerde schaduwbomen zijn dat echter ook en bezaten de kracht om de hazelaar weer terug te dringen. Dit waren soorten zoals linde (Tilia spec.) en haagbeuk (Carpinus betulus).

Oorspronkelijk kwam de hazelaar in het oosten van het land voor. Toen men grootschalig heggen ging gebruiken om percelen af te scheiden trok dit vele hazelaars uit het bos aan. Later zijn die heggen weer grootschalig verwijderd, wat een aanslag op het voorkomen van de struik werd. In het westelijk Nederlandse polderland vormen de stroomruggen waarlangs rivieren lopen vanouds de enige spontane biotoop van de hazelaar. Mogelijk heeft hij langs deze weg ooit de duinrand bereikt.

De belangrijkste begeleider van de hazelaar in het schimmelrijk is de vuurmelkzwam (Lactarius pyrogalus). Deze ectomycorrhiza-vormende zwam helpt de struik om een krachtig leven neer te zetten, de wortels te beschermen en de juiste voedingsstoffen te verzamelen. Het melksap van deze plaatjeszwam smaakt heet.

Door de eeuwenlange verbinding met ons landschap is de hazelaar nog steeds een zeer waardevolle soort met oog op ecologie. De hazelaar levert noten aan vele dieren zoals gaaien, boomklevers, eekhoorns en hazelmuizen. Een lege hazelnoot met een gaatje wijst op het werk van een muis. Gaaien (Garrulus glandarius) en de boomklevers (Sitta europaea) spelen een belangrijke rol in de verspreiding van de struik. Vergeten noten uit de wintervoorraad ontkiemen.

Boomklevers en grote bonte spechten (Dendrocopos major) klemmen de noten vaak in schorsgroeven van eiken zodat het openhakken kan beginnen. Grappig trouwens dat een sterke vogel als een gaai of een specht nog moeite heeft om de noot open te hakken en hele strategieën heeft moeten ontwikkelen om dit te bereiken terwijl zo’n klein groen lieflijk kiemplantje genoeg kracht heeft om zich op simpele wijze een weg door de harde nootwand heen te banen door middel van groei!

Verder biedt de hazelaar erg handige dekking voor reeën, vogels en druïden. Ja, ook de druïden gebruikten de takken om zichzelf onzichtbaar te maken. Zelfs de samenwerking met de bodem en het strooisel daarop verloopt op een zorgzame en efficiënte manier waar de gezondheid van het ecosysteem enorm bij gebaat is. De pootloze hagedis, de hazelworm (Anguis fragilis) is vernoemd naar deze struik, maar heeft in werkelijkheid geen verbinding ermee. Men vond het beestje vaak tussen de wortels van de hazelaar en zo is de naamvernoeming ooit verzonnen.

De hazelaar groeit graag op een voedselrijke, vochtige bodem en kan vrij goed tegen een hoge grondwaterstand. Zo kan hij in arme bostypen een indicator zijn van plaatselijke verrijking van de grond. Veen is echter een té natte situatie en een onmogelijke standplaats. Ondanks zijn voorkeur voor bostypen en schaduwverdraagzaamheid zal hij stevig winderige plaatsen zeer goed kunnen verdragen. Hij heeft een oppervlakkig wortelstelsel, maar zijn brede groeivorm wordt door de talrijke stammetjes toch stevig in de bodem verankerd tegen de werking van de wind. Zoals vele climaxsoorten groeit de hazelaar in haar jeugd vrij langzaam. Ze is wellicht langzaam, maar duidelijk sterk. Uit zijn stronken kan ook telkens weer nieuwe opslag tevoorschijn komen, waar vroeger voor brandhout en vlechtwerk veel gebruik van gemaakt is.

De hazelaar is dus vaak goed te herkennen aan de vele stronkjes die hem haast het aanblik geven van een enorme houtige graspol. Maar ook de kleine details van haar uiterlijk zijn leuk om eens te bekijken. De jonge takjes zijn bijvoorbeeld sterk behaard met klierharen. Klierharen vormen altijd een functie. Ze kunnen als afweer dienen of er worden stoffen gevormd waardoor communicatie met andere organismen mogelijk is.

Hazelaarknop en klierharen op twijgje

Aan de twijgjes zitten eivormige afwisselend ingeplante knopjes. De grote bladeren zijn ook duidelijk behaard en voelen daardoor eigenaardig aan. Ze beginnen in april uit te lopen. Een interessant ondersteunend principe is waar te nemen als u eens oplet bij het uitlopen van de blaadjes. U ziet dat er duidelijk kleine steunblaadjes tot steun zijn. Pas als het vormende blad zijn maximale grootte bereikt heeft dan verliezen die steunblaadjes hun functie en vallen ze af. De struik kan dan beginnen met de fotosynthese.

Steunblaadjes van hazelaar

In de zomer is de hazelaar klaar om de mannelijke bloeiwijze in de vorm van katjes te vormen. Als de katjes gevormd zijn, gaan ze niet bloeien. De katjes wachten pas tot het winter wordt! Dit is uiteraard een uitzonderlijk eigenwijze strategie in de Nederlandse natuur! En het blijkt te werken. In de winter valt de struik daardoor sterk op vanwege de gele gloed die de rijpe katjes aan de struik geven. Deze opmerkzame eigenschap heeft verder geen ecologische functie aangezien het stuifmeel met de wind verspreid wordt.

Gele gloed door katjes

Als de mannelijke katjes als eerste bloeien in de winter begint op een gegeven moment ook de vrouwelijke bloeiwijze tevoorschijn te komen. En dat is werkelijk een wonderlijk natuurgeheim die vele natuurbezoekers over het hoofd zien. De vrouwelijke bloemen lijken namelijk sprekend op bladknopjes, maar onthullen tijdelijk hun ware aard doordat zij kleine rozerode stempels tevoorschijn toveren. Dit rozerode geheimpje van de hazelaar vormt het begin van de gedenkwaardige hazelnoot.

 

Vrouwelijke bloeiwijze

In de Keltische astrologie regeert de hazelaar geboortedata tussen 22 maart en 31 maart en van 24 september tot 3 oktober. Dit is de periode waarin de blaadjes voor het eerst kunnen uitlopen en de periode waarin de noten rijp kunnen zijn. Een dergelijk hazelaarmens zoekt naar een vergelijkbaar mooie schat als de rozerode stampertjes, maar dan in andere mensen.

Dus ongeveer negen maanden later, in september, zijn de hazelnoten gevormd en rijp. De Kelten zagen de hazelnoten als een symbool van levenskracht, wijsheid en kennis, dezelfde kenmerken als de hazelaarmens zou hebben. Door de hazelnoten op te eten zal die wijsheid al gebracht worden. Mede vanwege deze reden is het eten van een hazelnoot voorafgaand het waarzeggen een uitstekende voorbereiding.

De hazelnoten zullen uw lichaam ook werkelijk enorm goed voeden. Vitamine K, A, E, C en B zitten erin en verder bevatten ze geen cholesterol, maar wel koper, magnesium, fosfor, ijzer, kalium, zink, calcium, seleen, luteïne, zeaxanthine (E161h) en fytosterolen. De gehele struik is eetbaar en bruikbaar, werkelijk niets is giftig of toxisch. Het schijnt dat een maaltijd waarbij hazelnoten met zalm worden gecombineerd de concentratie en het geheugen versterkt en daardoor zeer goed “pre-examenvoer” is.

De hazelnoot is vers gekraakt het lekkerst. Het vruchtvlees is dan nog wit en goed te eten. Als de examenkandidaat misselijk is van spanning en niks kan eten, dan kan hij ook een ketting van noten rijgen, aangezien dit geluk zal brengen. Ook dat kan een handje helpen. Overigens blijken aandoeningen van hart en bloedvaten lager in landen te zijn waar veel van deze noten gegeten wordt. Hippocrates verkondigde al dat de noten de hoest verzacht.

Hazelnoot

Ook in Schotland was de hazelaar al lang algemeen voorkomend. Daar gaven ze de nootjes wel eens de namen van geliefden. Op gloeiende kolen werden dan de noten gelegd en symboliseerden dit de geliefden in vuur en vlam. Wanneer de noten rustig bleven branden zou de liefde in vlam blijven bestaan. Maar als de noten zouden openbreken en uit elkaar rolden zal de liefde uiteen barsten en ligt er een liefdesbreuk in de toekomst.

Ook vanuit hedendaags wetenschappelijk oogpunt zijn er belangrijke ontdekkingen gedaan. Stoffen uit de doppen van de hazelnoten werden in januari 2008 door Italiaanse onderzoeken bewezen bescherming te bieden tegen kanker. De doppen werden in de voedselindustrie standaard weggegooid, waarmee bewezen verspilling aan het licht is gebracht. Het gewoon consumeren van de noten beschermt ook tegen kanker, evenals de bladeren. Vooral de bladeren zouden hier sterk in zijn. Bizar te bedenken dat de struik behoorlijk algemeen is in Nederland en dat er bijna niemand is die de moeite neemt om de bladeren te plukken en eten. Het vertrouwen in wild voedsel is nogal laag en de tijd om het te verzamelen is schaars. De smaak van de bladeren zomers geplukt is naar mijn mening nogal smerig, maar de verse blaadjes vroeg in het jaar geplukt zouden beter moeten smaken.

Hazelaar in stedelijk Nederland

Konijnen daarentegen hebben tijd zat en eten het loof van de hazelaar wel regelmatig. De ruwe celstof neemt echter in de loop van de zomer toe, waardoor de voedingswaarde afneemt. Aan het eind van de zomer is het voor levende wezens waaronder de mens dus minder nuttig om de bladeren te nuttigen. Voor de Kelten was het geen bijzonderheid om deze te nuttigen. Tevens gebruikten zij de schors en het sap ter genezing. De plant zou ook werken tegen aambeien en spataderen.

De hazelaar bevat vele magische krachten. Een van de bekendste toepassing is het splijten van een geschikt takje voor een wichelroede. Voordat u het takje wilt gebruiken is het wel zo netjes om de hazelaar ervoor te bedanken en uit te leggen dat u het takjes wilt gebruiken voor de ontdekking van natuur-mysteriën. Tijdens uw opsporing met de wichelroede zal het uiteinde gaan trillen of verbuigen als het gezochte nabij is of u voelt diep in uzelf een tinteling.

Het hout van de hazelaar laat zich overigens voor vele verschillende handzame doeleinden goed slijpen en de twijgen kunnen gevlochten worden met vele uiteenlopende doeleinden. Zo werden vroeger vissersboten gevlochten ervan, met eromheen huiden gespannen. Voor een wichelroede is het trouwens wel vereist om eventueel slijpen met een steen te doen en niet met een mes!  Deze hazelaarwichelroedes werden vroeger ook gebruikt om dieven en moordenaars op te sporen.

Vanwege de krachtige magische krachten die verscholen liggen in deze struik uit de berkenfamilie (Betulaceae) kan een staf ervan u ook goed dienen. Zo’n staf zal u automatisch een teken van gezag geven. Let hier wel goed mee op, want er zijn bepaalde kringen waarin dit gezag wellicht wel uit zal blijven. Denk aan de bankensector. Bescherm uzelf tegen slechte bankieren door in de modder een cirkel om u heen te tekenen.

Al eeuwenlang was dit een struik waarvoor men veel respect had. In het Zuid-Italiaanse stadje Avellino heeft zeer lang een belangrijke omvang van hazelaarteelt zich voorgedaan vanwaar de wetenschappelijke naamgeving corylus afkomstig is.

De vruchtbaarheid in de hazelaar brengt ons het leven, de lente en onsterfelijkheid. Dat lentekarakter kunt u soms nog terugzien in een paastak van een kronkelhazelaar. Het element lucht behoort in de magie tot deze struik, de planeet zon en het mannelijk geslacht. De lente vinden we terug in de kracht van creativiteit en inspiratie wat aan de hazelaar toegeschreven wordt.

Kronkelhazelaar (Corylus avellana ‘contorta’)

Het is haast geen doen om alle magische toeschrijvingen van deze plant aan u kenbaar te maken, dus wat dat betreft wil ik u adviseren zelf op zoek te gaan ernaar. Een leuke opsomming krijgt u nu wel alvast.

Doe een hazelaarkrans om uw hoofd en doe een wens.

Bescherm uw huis door hazelaartwijgjes in het raamkozijn te zetten. Timmer drie hazelaarstokjes op uw muur om uw huis tegen vuur te beschermen. Op zee werken de takken tegen stormen. Houdt nachtmerries buiten uw bed door een cirkel eromheen te trekken met een hazelaartak. De takken van hazelaars kunnen een boel inspiratie opwekken, met name voor magische of poëtische inspiratie.

Vooral in de middeleeuwen werd dergelijk tovenarij veel uitgeoefend, met als gevolg veel kopzorgen voor de kerk. De Germaanse wet besloot de ‘hazeltover’ wettelijk te verbieden. Echter bleef de angst voor boze geesten der mate groot dat de wet grootschalig in de wind werd geslagen en de heilige struik bleef vooral veel voor zijn beschermende krachten aangesproken worden. Zoals de noten als magisch middel tegen ziekten werden gezien, bevestigen de vele bestanddelen nu ook een wetenschappelijk bewijs hiervoor.

De oernederlandse hazelaar is een symbool voor eeuwigheid en biedt ons ook eeuwenlang al die inspiratie. De magie van de struik zal zich in volle wasdom aan u openbaren als u in slaap valt onder de struik. U zult dan wakker worden in het rijk der feeën.

Een jong fee-meisje met vleugels, gehuld in een bruingroen jurkje en met een hoofddeksel als een hazelnootdopje huppelt en fladdert door de struik. Ze is erg levendig. In flitsen zal haar inspiratie u diepe inzichten kunnen geven. De connectie met uw intuïtie blijkt ineens kraakhelder en duidelijk. De hazelaarfee zal uw intentie kunnen lezen en indien deze zuiver is zult u diepere betekenissen in uw wereld leren kennen met haar wijze hulp.