“Het rijk van Serendip”

Paarse dovenetel Lamium purpureum (Red Dead-nettle)

Het mensenleven is mooi, maar het zit vol met obstakels die uw liefde voor het leven kunnen vertroebelen. Wanneer u zich in een vertroebelde leefwereld bevindt is er altijd een positieve uitweg. Wellicht drijft het leven u wel opzettelijk de vertroebeling in, zodat u die positieve weg kunt ontdekken. Om na vertroebeling weer met een heldere blik de schoonheid van het leven te kunnen ervaren is natuurbeleving een uitstekende manier om dit  te bewerkstelligen. Vele mensen leven echter in overtuiging dat Nederland helemaal geen natuur herbergt. Die overtuiging is foutief. Overal in ons land is natuur te vinden. Als u leert werkelijk om u heen te kijken, dan ontdekt u dat er overal om u heen leven is. Leven vol met levensverhalen, leven dat u kracht en inspiratie kan geven, leven dat het altijd-aanwezige lampje in uw innerlijk sterker kan doen oplichten. De natuur kan u net zoals al het menselijk leven om u heen van steun voorzien, mits u er oprechte aandacht voor heeft.

De Paarse dovenetel is een uitstekend voorbeeld van een plant die elke Nederlander wel eens voorbij loopt zonder haar op te merken. De Paarse dovenetel is in heel het land te vinden en is uitstekend te herkennen door de beginnende natuurwaarnemer. De meeste beginners zullen de plant voor een Grote brandnetel Urtica dioica aanzien. Voor elke beginnende natuurwaarnemer laat ik hieronder even de vergelijking maken van de Paarse dovenetel en gelijkende soorten ernaast. Kijkt u vooral naar de bloemen en de bladranden om het verschil te zien.

Paarse dovenetel – Grote brandnetel – Witte dovenetel Lamium album

In dit rijtje staat de Hoenderbeet Lamium amplexicaule niet vermeld. Ook Hoenderbeet is een vergelijkbare soort. Het determineren van de Hoenderbeet valt wat meer onder de gevorderden-categorie der determinatie en vergt daarom een lichte (doch pijnloze) vorm van vakjargon. De Hoenderbeet lijkt sterk op de Paarse dovenetel, maar de bovenste bladeren zijn ongesteeld (ongesteeld is determinatievakjargon, maar het boerenverstand hoeft hier niet echt gebroken te worden om dit te bevatten, niet?). Die bovenste bladeren zijn daarbij ook vaak behoorlijk stengelomvattend (gaan we weer, maar denk er nu ook zelf eens over na). Zij zijn dan tevens vaak met elkaar vergroeid en vormen daardoor een schotelvormig geheel. Verder zijn haar roze bloemetjes langer en slanker.

Qua standplaats is de Hoenderbeet net wat kieskeuriger dan Paarse dovenetel en is zij slechter bestand tegen vochthoudende bodem, schaduw en vorst. Men vermoedt dat de Brede dovenetel Lamium confertum, een zeldzame soort met extra brede bladeren, een kruising is tussen Hoenderbeet en Paarse dovenetel. Dit is nog niet officieel vastgesteld in de orde der biologische machthebbers…

Al die soorten kunt u gewoon met uw handen of met andere lichaamsdelen aanraken. U kunt zich namelijk alleen aan de brandnetel pijn doen. De vriendelijk ogende bladrand van de dovenetels onthullen u al dat zij niet steken.

Sterker nog, de Paarse dovenetel kunt u evenals de Witte dovenetel heerlijk opeten. De brandnetel overigens ook, maar die zal u wel eerst moeten koken. De Paarse dovenetel kunt u na het koken, maar ook gewoon rauw eten. Ze zijn wel het lekkerst als ze nog jong en vers zijn. De mooie paarse bloemetjes fleuren uw salade op. U kunt de Paarse dovenetel ook in een lasagne verwerken. Dit is geen slecht idee want er zitten vele vitaminen, vezels  en een hoog ijzergehalte in het plantje.

Wie gaat er nou een Paarse dovenetel opeten??!

Om precies te zijn, waarschijnlijk AL uw voorouders op enkele recente generaties na. De Paarse dovenetel is een oorspronkelijke bewoner van ons land en er is met zekerheid vastgesteld dat dit plantje al in de IJzertijd in ons land leefde. De vroege groei en bloei in het jaar en soms zelfs winterse bloei kan ons garanderen dat de mens hiervan op eetbare wijze van profiteerden.

Voorts is de Paarse dovenetel ook een erg opvallend plantje, vooral rond de maand maart. De paarse kleuren verraden de aanwezigheid van de plant voor ieder oplettend mens. Als u ook goed kijkt naar de groene bladeren van de plant dan ziet u dat ook die bovenaan de plant paars kleuren. Het piramide-achtige voorkomen van dit plantje geeft een prachtige overgang van groen blad naar paarse bloei.

Paars aangelopen blad

Paars. Waarom vormt de natuur nu de kleur paars? Paars was vroeger een kleur van koningen, voornamelijk de kleur van de koning der goden…. Jupiter. Maar ook de kleur van geest, spiritualiteit en gerechtigheid. En heel toepasselijk, de kleur van verwondering en serendipiteit. Verwondering en serendipiteit is iets wat natuurlijk erg thuishoort in natuurbeleving.

Serendipiteit is een woord dat is ontstaan door een Perzisch sprookje genaamd “De drie prinsen van Serendip”. In dit sprookje wil een koning van het eiland Serendip zijn drie zonen opleiden tot koning. Dit doet hij door hen op zoektocht naar een tovergedicht te sturen. Dit gedicht zou de gevaarlijke draken uit de zee rond het eiland voorgoed wegjagen. Terwijl de zonen op pad gaan en allerlei uitdagingen tegenkomen zoals een driekoppige slang, een halfblinde muilezel en een vliegende reuzenhand ontdekken zij dat het echte geschenk van hun ontdekkingstocht niet het koningschap is. Op hun pad ontdekken zij hun eigen moed en wijsheid waar zij de rest van hun leven dankbaar voor blijken.

Serendipiteit geeft het vinden aan van iets onverwachts en zeer bruikbaars terwijl je naar iets heel anders op zoek was. Serendipiteit is voorbehouden voor de slimme en oplettende mensen. Met een alerte geest kunt u uit alles wijsheid onttrekken.

Paars. Paars is ook de kleur van verandering, de kleur van vrouwe Fortuna, dus van kans en het lot. Wanneer een mens paars in zijn kleding draagt, dan moedigt dit waardigheid en respect aan. Neuralgie, stress en hormonen stabiliseren met paars in de kledij.

Maar ja, zijn de bloemen eigenlijk wel paars? Zijn ze niet violet?

Bloemkleur Paarse dovenetel

Violet is de kleur van de kruinchakra. De chakra die bij een goede functionering ons helpt met liefde voor het leven, vriendelijkheid en artistieke zaken. Een blokkade van deze chakra zorgt voor isolement en wanhoop. Het tonen van deze kleur is een gift van de natuur.

Toch lijkt de kleur van de bloem ook wel op magenta en roze…. Die kleur stimuleert het zenuwstelsel.

Een bijnaam van deze plant is de “Rode aartsengel” omdat er ook mensen zijn die de plant mooi vinden maar toch eigenlijk rood. Ook de Engelsen spreken de plant met de naam “Red Dead-nettle” aan en vinden haar dus meer roodgekleurd. In dat geval heeft de bloei een stimulerend effect op uw vitaliteit en uw energie.

Misschien zien wij allemaal wel andere kleuren? Agh, hoe het ook zij, blij zijn met een plantje is terecht en heeft soms een diepere oorzaak. Eeuwen geleden werd de Paarse dovenetel al gebruikt om de levensenergie te verfrissen en het hart op te vrolijken.

Deze emotionele hulp die planten kunnen bieden aan de mens is al eeuwenlang bekend en gelukkig is deze natuurwijsheid nog steeds niet aan onze moderne maatschappij ontschoten.

Tegenwoordig is de overlevering van bloesemremedie van de Paarse dovenetel voornamelijk dat de geur energie activeert, spanningen en zorgen los doet laten en vitaliteit doet opleven. Zoals de paarse bloemetjes uit de groene piramide springen, zo kunt u met behulp van de remedie mentaal uit uw vaste structuur breken en deze in een gezonde balans brengen. Soms betekent dit meer, soms betekent dit minder structuur. Belangrijk van de remedie is dat het uw hart kan verlichten met plezier in het hart. Het boort een kracht aan die u fysiek, emotioneel en spiritueel reinigt. Geen onnodige bindingen meer. Ook al zal er nog veel moeten gebeuren, u kunt er los en luchtig in staan. U mag blij zijn en uzelf met de heelheid van de aarde verbinden. Het kan uw zin in het leven aanwakkeren en doet u aanpakken wat aangepakt moet worden om verder te komen. U kunt deze bloesemremedie op vele plekken op internet bestellen, maar u kunt ook zelf naar het plantje op zoek gaan en aan de slag gaan. Om een sterke geur te verkrijgen zult u meer moeten doen dan één bloemetje beruiken. Bloesemtherapie is een therapie die maanden volgehouden moet worden. Toch zal één bezoekje aan de bloem ook zeer zeker effect op uw gezondheid geven.

Mocht u ergens een sneetje hebben opgelopen dan is het enkele bezoekje aan de Paarse dovenetel ook op een direct fysiek vlak van nuttige waarde. Een vers fijngewreven blaadje kan uw snijwondje helen.

En dit is niet de enige manier waarmee de Paarse dovenetel op fysiek vlak van nut is. De gehele plant is namelijk geneeskrachtig. De plant kan naast bloedstelpen ook als tonicum werken en zij drijft de vaste en de vloeibare vorm van onze afscheiding sneller af. Dat laatste wordt door thee bewerkstelligt en kan ook een positieve werking op de nieren hebben.

Als u een bezoekje wilt plannen met de plant dan zult u op een open plek moeten daten. Open plekken in bermen, bijv. naast parkeerplekken, of op braakliggende terreintjes, spontaan in tuintjes, maar ook wel op kale plekken onder heggen of tussen voegen van bestrating kunt u haar vinden. Zij houdt van de zon, maar een beetje schaduw vind zij af en toe ook lekker voor de afkoeling, maar dit moet wel blijven bij een beetje. Haar hobby’s zijn groeien en bloeien.

Ze is ook in vele grasvelden te vinden, maar het zijn vooral de net nieuw aangelegde velden waar zij uitermate goed gedijt! Wanneer zij in zeer grote aantallen aanwezig is dan bent u ervan verzekerd dat die plek regelmatig door mensenhanden of autobanden van toestand veranderd, overhoop gehaald wordt, of bijvoorbeeld vaak platgereden wordt door natuurgenieters in rolstoelen. Op platgetrapte stukken in matig droge weilanden is de Paarse dovenetel regelmatig te vinden.

Op dit soort stukjes waar het gras zelf niet tot ontwikkeling komt ontstaan soms leuke tafereeltjes met verschillende bloeiende kruiden. In maart is het niet ongewoon om een mooi tafereeltje te ontdekken van een combinatie van Paarse dovenetel met Groot hoefblad Petasitis hybridus, jong Fluitekruid Anthriscus sylvestris, Kleefkruid Galium aparine, Grote brandnetel en de kleine bloeiende Grote ereprijs Veronica persica. Vooral rond dijken kan de Grote ereprijs wel eens plaats maken voor Klimopereprijs Veronica hederifolia.

 Tafereeltje, Paarse dovenetel, Kleefkruid, Groot hoefblad, Grote brandnetel, Fluitekruid en Grote ereprijs.

Deze kleine Paarse dovenetel valt extra op in het voorjaar, maar de bloei loopt tot halverwege de herfst door.  Daarna sterft het kruidje meestal, want de plant heeft geen winterknoppen. Een beetje vorst kan deze paarse kracht wel het hoofd bieden, ze kan gewoon doorbloeien. Soms dan bloeit de Paarse dovenetel dus ook gewoon in de winter door. ’s Winters vliegen er dan wel geen insecten rond om haar te bevruchten maar daar heeft de plant een redelijk zeldzame zelfstandige oplossing voor, genaamd cleistogamie!

Met cleistogamie openen bloemen zichzelf nooit. De bloem bestuift zichzelf binnenin de bloem, in dit geval met haar eigen oranjegekleurde stuifmeel. De bevruchting en vruchtvorming vindt dan plaats zonder dat het bloempje ooit open is geweest. Naast Paarse dovenetel vertonen nog een aantal planten dit verschijnsel. Bijvoorbeeld Glad vingergras Digitaria ischaemum, Maarts viooltje Viola odorata, Bosviooltje Viola riviniana en Paarse aspergeorchis Limodorum abortivu.

Toch vormt de plant meestal gewoon bloemen waar menig insect erg blijgeestig van wordt. Hommels en bijen smullen van de nectar. Met name in maart is de vraag naar nectar erg groot. Ik zal u even een vlindervoorbeeld schetsen waardoor u haar marktwaarde in maart beter in kunt schatten.

De Citroenvlinder Gonepteryx rhamni is een opvallende vlinder van Nederland. De kleur wijkt nogal af met zijn kleuren ten opzichte van overige vlinderkleuren in ons land. De citroengele vleugels van de vlinder zijn van onder groenig gekleurd. De Citroenvlinder overwinterd hangenderwijs. Dit doet hij slapenderwijs hangend aan een takje. In de vroege lente is hij ontzettend hongerig natuurlijk en snakt naar nectar. Vandaar dat dit citroentje blij is dat het bloemetje geen chronische cleistogamie uitoefent.

Citroenvlinder

De Mendicabeer Diaphora mendica is een beest met een witte bontkraag. Het vrouwtje van dit beertje kruipt vaak rond tussen lage plantjes. Toch kan dit beertje ook vliegen omdat het een nachtvlinder is. Deze vlinder overwinterd als pop in een cocon ergens tussen strooisel op de grond. Vanaf april tot juli vliegt zij uit en zal uiteindelijk haar eitjes op een Paarse dovenetel afzetten. Er zijn nog enkele andere soorten waarvan de larfjes kunnen eten. Aparte voorbeelden hiervan zijn Hertshoornweegbree Plantago coronopus, Ruige weegbree Plantago media en Kleine kattenstaart Lythrum hyssopifolia.

Wanneer u ziet dat de Paarse dovenetel opgerolde bladeren heeft dan is dat vaak veroorzaakt door de van de plant levende bladluis Aphis lamiorum.

Ook mieren genieten van dit plantje, zelfs als de bloemetjes afgevallen zijn. Het bloemetje blijft op de grond gewoon nog nectar vormen. Zo kunnen er in de morgen door een menging met dauwdruppels heerlijke ochtendsapjes ontstaan. Ochtendsapjes die de miertjes heerlijk vinden. Als de bloemetjes niet afvallen en gewoon bevrucht zijn, dan ontstaat er uiteindelijk een nootje. Niet te vergelijken met een walnoot, maar een heel klein nootje. En miertjes zijn ook graag in de weer met zo’n piepkleine nootje. Aan het nootje zit namelijk een oliehoudend aanhangsel die hun interesse wekt. Als het even kan, dan halen de miertjes de nootjes hoogstpersoonlijk zelf direct uit de vruchtkelk.

Zo ziet u maar weer, daar waar een zoektocht is, daar is een vondst.