“Neofytische seizoensvoeding”

Roze winterpostelein (Claytonia sibirica) Pink Purslane / Siberian Springbeauty

 

Roze winterpostelein is een klein groen kruid met roze bloemen. De plant is nog geen halve meter.

Desondanks de naam valt ze pas op als het géén winter is. In april, mei en juni  staan de roze opvallende bloemen in bloei. De plant heet winterpostelein omdat deze eetbare plant niet in de zomer geoogst dient te worden. De zomerpostelein daarentegen moet wel in de zomer geoogst worden en is veel beroemder in Nederland. Het is ook de moeite waard om eens in de wereld van de minder bekende roze winterpostelein te duiken.

 

Wanneer deze eetbare plant zijn roze bloemen laat ontluiken projecteert de roze kleur compassie en liefde. Indien u door de bosplantsoenen dwaalt in (bijvoorbeeld) Assen, dan kunt u deze plant tegenkomen en geraakt worden door de liefkozende eigenschappen. U zult niet overweldigd worden hierdoor aangezien er maar een minieme hoeveelheid roze kleur in de bloemetjes van de roze winterpostelein zichtbaar is, het overgrootte deel van de bloemetjes is net zo wit als winterpostelein. Een nadeel van grote hoeveelheden roze in uw gezichtsveld zal zich dus niet snel voor doen. Het nadeel bestaat uit  een gevoel van gescheidenheid met anderen. Het dragen van te veel roze polo’s kan dat effect op mensen in uw omgeving hebben en wordt afgeraden.

Deze plant vecht net zoals het gehele plantenrijk voor zijn eigen plekje. Roze winterpostelein is een neofyt. Een neofyt is een nieuwkomer in de wilde flora van een land die na het jaar 1500 ingeburgerd is en oorspronkelijk ergens anders groeide. De roze winterpostelein komt in Nederland nog geen 100 jaar voor en in Europa zo’n 200 jaar. Zij draagt een bepaalde kracht in zich waarmee zij vele andere planten het nakijken in Europa geeft. Deze concurrentiekracht heeft de soort gebruikt toen zij regelmatig gedropt werd in de natuur bij het dumpen van tuinafval om te overleven.

Het voorkomen van de plant kan fluctueren. Eenjarige en tweejarige planten zoals ook de roze winterpostelein is, zijn wat dat betreft altijd wat flexibeler in verdwijnen en verschijnen. Echter is zijn overlevingsstrategie toch dermate krachtig dat de plant sinds zijn aankomst in Nederland niet meer weg te denken is.

Dat de plant niet weg te denken is komt overigens niet doordat de plant zo grootschalig voorkomt in Nederland of doordat letterlijk vele mensen aan haar denken. De roze winterpostelein is behoorlijk onbekend, maar in enkele decennia vrij algemeen geworden in Nederland. Dit in tegenstelling tot de eveneens inheemse witte winterpostelein (Claytonia perfoliata) en postelein (Portulaca oleracea).

 

In Nederland leven drie soorten postelein, roze winterpostelein, witte winterpostelein en postelein. Alledrie behoren zij tot de posteleinfamilie (Portulaceae), maar postelein is een ander geslacht (Portulaca) dan de beide winterposteleinsoorten (Claytonia).

Witte winterpostelein komt op veel opener plaatsen voor dan de roze winterpostelein. De Postelein komt tevens op open plaatsen voor en op omgewerkte gronden, zoals in tuinen. De postelein wordt ook wel zomerpostelein genoemd. Deze soort is een bekende groente waaruit minstens zo’n 50 cultivars gekweekt zijn ten behoeve van voedzaamheid.

Al deze posteleinsoorten komen dus wel allen uit dezelfde posteleinfamilie (Portulaceae). Ik wil u graag uw nieuwsgierigheid naar overige familieleden die in de Nederlandse natuur voorkomen belonen. De enige overige Nederlandse familieleden zijn de volgende pioniersoorten: het zeer zeldzame Groot bronkruid (Montia fontana) en het plaatselijk vrij algemene Klein bronkruid (Montia minor). Beide kleine kruidjes met vlezige blaadjes en kleine bloempjes.

Ondanks het feit dat de culinair bekende postelein een ander geslacht is, kan de witte winterpostelein onder de wildplukkers ook een culinair verzamelaarsdoel  zijn omwille zijn lekker knapperige en sappige nootachtig smakende ruitvormige blaadjes en omwille haar gezonde voedzame bestandsdelen zoals ijzer (rode bloedlichaampjes), vitamines C (weerstand), magnesium & calcium (botvorming) en Omega 3 vetzuren. Omega 3 vetzuren zijn nodig om vitamines binnen te krijgen die enkel via dit type vet (onverzadigd) opgenomen kunnen worden in ons lichaam. Dit zijn de vitamines A, D, E en K.

Roze winterpostelein is echt een onbekende eend in de bijt, maar kan eveneens opgegeten worden. Belangrijk om te weten hierbij is dat beide winterposteleinen NIET gekookt mogen worden. Het vrijgekomen nitriet kan giftig zijn. Het verwarmen en verwerken in bijvoorbeeld een pesto is wel mogelijk.

Postelein kunt u niet alleen opeten, u kunt de plant ook door uw huis verspreiden waarmee u volgens de magische overleveringen geluk zult verspreiden tussen uw muren.De postelein en winterposteleinen hebben een fysieke samenstelling die voedend werkt op het menselijk lichaam. De etherische energie die achter dergelijk fysicalisme schuilt is er een van verzorgende kwaliteit.

De verzorgende kwaliteit die de planten hebben, verbind hen met het element water en aan de planeet Venus binnen de magische wereld. De beide winterposteleinen staan dermate dicht bij de eigenschappen van de postelein dat zij ook deze associaties dragen.

De roze winterpostelein wordt waarschijnlijk ook aan Venus verbonden, maar heeft in tegenstelling tot zijn familieleden intrinsiek genoeg energie om met een enigszins beperkte hoeveelheid lichtstralen toch gemakkelijk op zeer donkere plekken te leven. Hier is hij vaak oorspronkelijk terecht gekomen door gedumpt tuinafval en heeft zichzelf in het wild stand gehouden en tevens nieuwe generaties voortgebracht. Zo vormt het dumpen van het tuinafval de aanvoer van deze plant, maar lijkt dit inmiddels niet per se een noodzakelijke handeling meer te zijn voor het blijven overleven van de planten in onze Nederlandse natuur en voornamelijk stedelijke natuur zoals bosplantsoenen of cultuurlijke natuur zoals onder heggen.

Oorspronkelijk komt de plant uit de Verenigde staten en wordt daar met name teruggedrongen door vraat van de Wapiti (Cervus canadensis nannodes) maar is inmiddels door middel van zijn eetbare eigenschappen verspreid over Europa en Nieuw Zeeland. Zo blijkt de eetbaarheid een succesvolle overlevingsstrategie te zijn voor deze planten. De plant komt pas sinds 1930 in Nederland voor. Ook de eerder genoemde Postelein heeft zich dankzij deze eigenschap kunnen verspreiden. De wetenschappelijke naam Claytonia sibirica verwijst naar Siberië. Daar is hij waarschijnlijk oorspronkelijk ontstaan maar tegenwoordig niet meer aanwezig voor zover bekend.

De donkere bossen uit Siberië zouden, wanneer we kijken naar de Nederlandse standplaatsen van de roze winterpostelein, best geschikt kunnen zijn voor het voorkomen van de roze winterpostelein. De plant komt in het bos soms op dermate zure en schaduwrijke plaatsen voor, dat de plant niet zo zeer als negatief invasieve exoot bestempeld kan worden. Weinig inheemse planten die het daar sowieso naar hun zin hebben, zou je denken. Echter komt de plant ook voor in bosranden waar we wel veel inheemse, ecologisch waardevolle en ook vooral veel bijzondere of zeldzame planten kunnen vinden. De roze winterpostelein kan zich wel agressief verspreiden en is ook zeer sterk toegenomen in Nederland sinds zijn inburgering in 1930 waarmee de plant dus wél te vergelijken valt met invasieve exoten. Mieren helpen dan ook agressief een handje mee met de verspreiding. Dit aangezien mieren het mierenbroodje dat aan het zaadje vast zit graag nuttigen en dit met het zaadje eraan vast flink rondslepen.

Gezegd moet worden dat de plant net zoals de meeste bosplanten niet in de aller, allerdonkerste plekken kan leven van het bos. Enige lichtval is ook voor deze roze rakker van belang. Deze opmerking ontkracht nogmaals de uitspraak dat de plant geen invasieve exoot zou zijn. De witte winterpostelein is eveneens een neofyt en exoot. De invasieve kracht van de witte winterpostelein is sterker dan die van de roze winterpostelein. De roze invasie is weer sterker dan de toename van de (zomer)postelein in het wild.

Wanneer u door een donker bos dwaalt en enige lichtval op uw gelaat voelt vallen is de kans alsnog behoorlijk klein dat u meteen deze roze rakker aan het einde van de zonnestraal vindt, tenzij de plant toevallig bij u lokaal algemeen voorkomt. De plant is vooral niet zeldzaam te noemen op  de zandgronden van Nederland en dus het is wel de moeite waard die zonnestraal daar in het bos op te zoeken.

Wie zoekt, die zal een plant kunnen vinden die geen hoofdstengel heeft maar enkel verscheidene bloeistengels met twee tegenoverstaande zittende blaadjes met een redelijk herkenbaar roze bloempje bovenaan de stengel. Die bloem is minstens vijf keer groter dan de witte bloemen van witte winterpostelein. De bloeistengels komen uit de oksels van de laag aan de grond groeiende rozetbladeren. De bloemstengels vertakken zich vaak een aantal keer. De Postelein (Portulaca oleracea) heeft gele bloemen die iets groter zijn dan de witte winterpostelein en kleiner dan die van de roze winterpostelein.

Wanneer u de winterpostelein in de zomer tegen komt zal de smaak u tegenvallen wanneer u de blaadjes direct op uw boterham plaatst en opeet. De smaak van deze groente is vroeger in het jaar minder bitter, wat overigens bij meer planten het geval is. Zo zijn de blaadjes van de hazelaar (Corylus avellana) zeker in de zomer te bitter geworden. Het is vooral lekker om enkel de blaadjes van winterpostelein te eten, in het voorjaar. Snij de aanhechtingen verder weg aan de voet van het rozet. Voeg gewoon zoals met andere sla ook een goede slasaus toe om de salade u optimaal te laten smaken. U kunt de plant ook versnipperd door rijst heen doen. Eet smakelijk bij uw Cubaspinazie!