“Willy Wortel in de berm”

 

Peen (Daucus carota) Wild carrot (Queen Anne’s Lace)

Bugs Bunny, het paard van Sinterklaas, Willy Wortel.

Voor kinderen is de oranje peen een bekend fenomeen. Zij weten op die leeftijd meestal nog niet dat in de Nederlandse natuur ook penen groeien. Maar dat geldt waarschijnlijk ook voor een aantal volwassen. Vanaf vandaag is dit voor u sowieso geen geheim meer.

De wilde wortel, officieel benaamd als peen komt in heel Nederland algemeen voor, behalve in Drenthe, gebieden in Zuidoost-Friesland  zoals Weststellingwerf, het noordoosten van Overijssel en aan de oost-, zuid- en noordrand van Flevoland. Ook in België komt de peen algemeen voor behalve op plaatselijke plekken vrij zeldzaam. Bij hen geldt dit voor de Kempen en de Ardennen.

Dit ligt niet aan het feit dat de peen in grasbermen voorkomt. Die zijn er daar ook. Rond Rotterdam schijnt de peen al zeker 4000 jaar te groeien.  Opvallend is dat zij eigenlijk nooit op vlakke gronden groeit. Daarom groeit zij dus in bermen. Bermen zijn vaak omgewerkte gronden. In sommige bermen groeien ook de bekende andere witbebloemde schermbloemige (Apiaceae); fluitenkruid (Anthriscus sylvestris) of reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum). Het verschil met fluitenkruid zit hem voornamelijk in de lange scherp-ogende omwindselbladeren van de peen.

Omwindselbladeren peen

Wat een net zo bijzonder verschil is met fluitenkruid is het rood-zwarte centrum van het scherm van de peenbloemen. Een aantal bloemetjes hebben daar die kleuren aangenomen. Opmerkzaam is het dat de functie daarvan nog niet officieel bekend is. Toch zal dit naar m.i. een strategie zijn om insecten te lokken. Fluitenkruid staat, in tegenstelling tot peen, wel regelmatig aan bosranden.

Peen is bijvoorbeeld samen te vinden met hazenpootje (Trifolium arvense), kleine leeuwentand (Leontodon saxatilis) of echt duizendblad (Achillea millefolia).

De peen leeft zelden maar één jaar. De plant wordt vaak laag gemaaid en komt dan het volgende jaar weer op, soms meerdere jaren en wordt nog geen meter.  De bloeimaanden van peen zijn de gehele 4 zomermaanden. Als een bloem uitgebloeid is imiteert zij logischerwijs een vogelnestje. Uiteraard lijkt dit niet logischerwijs, maar het vogelnestsysteem zal de verspreiding van de zaadjes ongetwijfeld positief in de hand werken.

Maar! Net onder de grond bevindt zich een hele andere wereld! Hier bevinden zich de wortels van de wilde wortel. Dit lijkt op een witte peen, zoals we die in de supermarkt als rettich kunnen kopen,  ruikt als een winterpeen of waspeen (Daucus carota subsp. Sativa), alleen is de wilde peen kleiner, meer vertakt en zachter dan deze supermarktpenen.

De supermarktpenen zijn aangepaste versies van de gekweekte peen (Daucus carota subsp. sativus). Deze is in oorsprong in Afghanistan gekweekt en in eind middeleeuwen naar Nederland verhandeld.

De supermarktpenen bestaan uit de waspenen, bospenen, winterpenen en doperwtjes met worteltjes, of worteltjes in een potje. De waspeen is een jonge wintergroente, een fris knapperig tussendoortje en wordt in de winter geteeld, de bospeen is een lente- en zomergroente, wat ook te zien is aan de frisse groene feestbladeren die uit de top van de wortel uitsteken. De winterpeen is een hele dikke peen. Dan zijn er ook nog Parijse wortels en paarse penen her en der te koop. Inlands gekweekte wortelen worden in omvang in totaal in Nederland op ongeveer zevenduizend hectare grond gekweekt.

Maar ondanks de verschillen tussen de soorten zijn zij allemaal dezelfde soort Daudus corata. Hierdoor kunnen zij allen zonder moeite met elkaar kruisen. Vandaar dan ook dat Frank de boer de wilde peen liever niet in de omtrek van zijn wortelakker heeft staan. De eigenschappen die de boer wilt dat zijn penen hebben veranderen als zij kruisen met wilde exemplaren.

Caroteen kleurt de peen oranje. Caroteen verzorgt fotosynthese maar dient ondergronds als pigment geen direct licht-opvangende functie.

En caroteen is natuurlijk een voor de mens een gezonde voedingsstof. Caroteen is verbonden met de opname van vitamine A in ons lichaam. Caroteen ontwikkelt zich tot vitamine A in ons lichaam. Dit doet zij met behulp van wat klontjes vet dat wij ook gegeten hebben. Zonder vet, geen vitamine A. Denk eraan, er zijn ook gezonde vetten te koop in de winkel, zoals walnootolie. Vitamine B zit overigens ook in wortels.

Paarden houden ook van wortelen. In een paardenstal is de kans groter dat een wortel in een hoek een aantal dagen lang ligt en bedorven raakt dan de kans dat dit in een hoek van uw eetbord gebeurt. In tijden van vorst gebeurt dit in een paardenstal ook snel. Voor paarden is het daarom aan te raden om goed op te letten dat het paard niet van verrotte wortelen gaat eten. Verrotte wortels bevatten een hoog kaliumgehalte en bezorgen het paard minstens diarree. Het hoge watergehalte in een peen maakt een peen echter niet erg energierijk, maar wel gezond.

In het licht van voedzaamheid…

Wortels zijn rauw ook voor een mens een prima idee. En gekookte wortels zijn ook zo’n goed idee. Belangrijk om te weten is wel dat ze gekookt het bloedsuikergehalte snel verstoren. Wortelsap doet dit nog sterker en is daarmee ook schadelijker voor de bloedsuikerspiegel. Het antioxidant caroteen wordt dan wel weer het beste opgenomen uit gekookte wortelen. Wanneer de voedselfabrikant de wortels zelf gekookt heeft en bijvoorbeeld in een potje heeft gestopt met erwten, dan kunt u ervanuit gaan dat vele gezonde vitaminen kapot gekookt zijn.

Om de termonologie correct te houden is het van belang om te weten dat de term caroteen niet hetzelfde is als bètacaroteen. Caroteen is namelijk een verzameling van onverzadigde verbindingen van koolwaterstof. Caroteen geeft de soorten weer uit een groep van onverzadigde verbindingen die  kleurstoffen vormen. Het zijn kleurstoffen van geel tot rood.

Het caroteen in wortel wordt bètacaroteen genoemd, danwel pro-vitamine A. Dit stofje wordt in feite vitamine A na opname in het lichaam en daarmee zorgt het, zoals het gerucht altijd gaat, inderdaad voor gezonde ogen en goed zicht. Daarnaast voor een goede weerstand, een gezonde huid, gezonde botvorming en tandvorming. Ook goed voor groei in het algemeen, met uitzondering van vrije radicalen. Die schijnt ze toch tegen te gaan. Met haar anti-oxidatieve eigenschappen voorkomt ze schade aan cellen waar kankercellen uit zouden kunnen ontstaan.

Bètacaroteen komt niet alleen in oranje wortelen voor, maar ook in groen gekleurde groentes zoals spinazie, boerenkool en broccoli, maar ook in bepaald fruit, zoals mandarijnen en mango’s.

Hiertegenover staat dat er een onderzoek is geweest naar een afwijkend effect van bètacaroteen-etende rokers en bij rokers die geen bètacaroteen eten. Uit dit onderzoek bleek dat de rokers die wél bètacaroteen-supplementen tot zich namen, ruim 30% meer kans kregen op longkanker dan de rokers die de supplementen niet namen. De conclusie die hieruit getrokken kan worden schiet echter te kort om de werkelijke vraag te beantwoorden, namelijk of de caroteenbevattende groentesoorten wél of geen grotere kans op longkanker zouden geven bij rokers. Wat we echter wel kunnen concluderen is het feit dat supplementen van bètacaroteen niet geschikt zijn voor rokers.

Het eten van de wilde peen is ook zeer gezond en inspireert een man dusdanig dat deze zijn eigen wilde peen terug in moeder aarde wil plaatsen. Waarmee eigenlijk bedoeld wordt, dat de man wel een potje cricket wil spelen. Het is de dieprijkende taaie penwortel die deze kracht symboliseert.

 Als de peen zijn zaadjes verspreidt heeft is er geen energie meer over in de ondergrondse wortel om verder te leven en sterft de plant af. Het leven is doorgegeven in het nageslacht.

Hier treffen we een voorbeeld van een vorm van negatieve inspiratie uit de natuur. Zijn we waardeloos als we niet meer kunnen voortplanten? Waarom sterft de plant direct af?

Voor ons mensen gaat deze boodschap niet op. Wij mensen zijn kuddedieren en zorgen zeer lang voor onze kinderen. Verder zoeken we kuddes om ons veilig te voelen. Onze kuddes bestaan uit familiaire verbanden, liefdesrelaties, vriendschappen of belangengroeperingen.  Dit maakt dat  wij wel de kracht hebben gevonden om door te leven na voortplanting. Dit maakt het probleem van eenzaamheid ook begrijpelijker. Als een mens geen kudde om zich heen voelt, geen andere mensen die zich echt bij jouw kudde hebben gevoegd, dan voelen we ons onveilig en verdrietig. Gezelschap brengt ons emotionele voeding.

De peen inspireert ons om gezonde voeding tot ons te nemen en te investeren in de nabije toekomst.  Laat u inspireren en ga uw relaties met gezond vuur aan. Voedt uw geest, ziel en lichaam op een gezonde manier.  De peen is magisch verbonden met de planeet mars. Dit maakt de plant een vurige aardeplant. Laat het vuur in uw innerlijk een inspiratie zijn om doelen te verwerkelijken, en u steekt de peen symbolisch in de kont…