“De slijmerige roostering”

heemst (Althaea officinalis) Common Marsh Mallow

Wilde inheemse heemst is een vergeten groente. De plant werd vroeger moerasmaluwe genoemd en is daardoor de letterlijke vertaling van het woord Marsh Mallow. Dit komt doordat de Marsh Mallow vroeger van deze plant gemaakt werd. De wortel van de heemst bevat veel slijmstoffen. In de oorspronkelijke traditionele versie van het Marsh Mallow roosteren boven een kampvuur werden vooraf de slijmstoffen uit de wortels van heemst onttrokken en samengevoegd met eieren en een zoetmiddel (gedroogd fruit bijvoorbeeld). Zo is de oermarshmallow geboren.

De moderne marshmallow, het zogenaamde spekje, bestaat zeker voor 68% uit suiker. Verder zit er nog gelatine in, dat is een stof dat gemaakt is van zoogdierbot en –kraakbeen. Er zit nog wat water in, een smaakstof, een kleurstof en een stabilisator van dit onnatuurlijk bij elkaar gepropte prutje ongezond.  Vooral kinderen raken verslaafd aan suiker en suiker is in vele voedingsmiddelen verstopt. De smaakpupillen zijn tijdens de bouw van ons lichaam door de millennia heen gefocust op het eten van genoeg zoete vruchten in de zomer, daar ten gevolge van moet de zoete smaak sterk gewaardeerd worden op de menselijke tong, in dienst van overleving. De traditionele marshmallow was geen verslavend, ziekteopwekkend, balans verstorend en toxisch middel. De marshmallow werd de kinderen gegund opdat ze er maar gezonder door zouden worden. Tegenwoordig geven we de kinderen slecht voedsel omdat kinderen het lekker vinden en ze er waarschijnlijk toch wel tegen kunnen, als beloning. Een spekje is belastend voor ons lichaam en het kost ons daarmee voedingsstoffen om het te verwerken.

De marshmallows van de wortels van heemst worden al sinds de Egyptische tijd gegeten. De gehele heemst  heeft zoveel geneeskrachtige werkingen dat men de plant als tonicum omdoopte. De wonderbaarlijke plant die overal wel genezend op kan werken. In oude neanderthalergraven (ongeveer 65.000 jaar  geleden) zijn regelmatig heemstsporen aangetroffen in dermate opvallende hoeveelheden dat een bewuste keuze van de neanderthaler hierin een rol moet hebben gespeelt. Zij zagen de heemst zeker al als een bijzondere plant. Ook duizendblad (Achillea millefolium) is veel in die graven gevonden. De romeinen gebruikten de heemst ook medicinaal en aten de heemstbladeren als groente.

Duizendblad is ook veel in neanderthalergraven aangetroffen.

Door een aantal keren per dag te kauwen op een gedroogde heemstwortel worden keelkriebels verzacht. Zo heeft de plant dan ook kalmerende en pijnstillende werkingen op het lichaam. Zo kunnen allerlei pijntjes als blaasontsteking, maagstoornissen of kiespijn ook verzacht worden door de wortel. Gekookt in honing is het bijvoorbeeld lekker en goed tegen keelpijn. Zalf van de wortel kan tegen wintertenen en kloven in de handen werken. Door regelmatig thee van de wortel te zetten heeft u ’s avonds geen enkele moeite met het opeten van de gehele maaltijd en misschien wilt u wel vaker opscheppen.

De plant groeit in de natuur op het noordelijk halfrond van de wereld. De naam moerasmaluwe stamt natuurlijk af vanwege het feit dat ze veel in moerassen te vinden is.  Toch is dit niet bij uitstek een moerasplant. Naast moerassen leeft ze graag in op het oog drogere gebieden, maar waar de bodem toch behoorlijk nat is. Bij moerassen denk ik al gauw aan zoet water, maar deze moerasmaluwe is juist kenmerkend voor brakke bodems. Zodoende vindt u haar in het wild af en toe in kustgebieden. Onder andere achter de kustlijnen van zeeland is ze te vinden. In totaliteit is het een vrij zeldzame plant in Nederland, in België is het zeldzaam tot een zeer zeldzame plant.

De reden dat de plant tegenwoordig ook in tuincentra verkocht wordt, is niet meer vanwege de geneeskrachtige werking, maar vanwege de schoonheid van de grote fluwelige wit tot roze bloemen en het tevens decoratieve blad .

De bloemen doen aan kaasjeskruid (Malva spec.) denken en onthullen de verwantschap ermee. Heemst valt dan ook binnen de kaasjeskruidfamilie (Malvaceae), net zoals bijv. straalvrucht (Anoda cristata), fluweelblad (Abutilon theophrastie) en stokroos (Alcea rosea).

Het decoratieve blad draagt ook bij aan de prettige belevingswaarde van de heemst.

Bladeren van heemst

Laten we het even over die stokroos hebben, want stokroos en heemst hebben opvallend vergelijkbare eigenschappen.

Stokroos

Stokroos is in Nederland niet inheems, ze komt oorspronkelijk uit Turkije, maar ze zoekt wel vaak de verwildering op. De soms drie meter hoge plant gaat voornamelijk in stedelijke gebieden de hort op en blijft ook vaak en lang als bevrijde plant standhouden. De kans is groot dat inburgering van stokroos over een aantal jaren een feit is.

Althaea, de geslachtsnaam van heemst, betekent “Ik genees”, en die kracht heeft de plant lange tijd belangrijk gemaakt voor de mensen. Met een heemst in de tuin was ieder verzekerd van een goede gezondheid. Er zijn meerdere planten die een dergelijke extreem helende reputatie hadden,maar de reputatie verliezen door de moderne manier van leven van de mens. Ook de gewone vlier (Sambucus nigra) was vaak naast de woning te vinden om dezelfde reden.

gewone vlier

Het feit is dat stokroos dezelfde medicinale eigenschappen in de wortels verborgen heeft als heemst. De medicinale eigenschappen zijn dus tevens vooral veroorzaakt door een kalmerende en pijnstillende invloed op het lichaam. Wanneer de wortel echter niet gedroogd wordt bevat deze veel slijm. Slijmstoffen waarmee wonden echter weer sneller kunnen genezen. Dit geldt voor het slijm uit de wortels van de beide planten. De heemst is vroeger ook wel tandroos genoemd.

Tegenwoordig worden de wortels van heemst nog steeds op veel plekken gegeten op de wereld. Ze smaken lekker zoet en zijn bovendien voedzaam. Als u er ooit één gaat eten schil en kook dan de wortel en bak het daarna met wat ui. Ook de bladeren kunt u koken. De hele jonge blaadjes kunnen zelfs in een salade gegeten worden.

De oudere bladeren zijn nogal behaard en niet lekker om te eten. De heemst is die beharing ooit aan gaan maken omdat dit een handige functie biedt in de natte gebieden waar ze staat. De haartjes voorkomen dat de regen de huidmondjes van de bladeren verstoppen.

De slijmstoffen die op ons zo’n geneeskrachtige werking hebben dienen de plant zelf uiteraard ook. Ze dienen als afweer tegen vraat van vele diertjes.

En zo kruipt dit genezende slijmmonster door het natte bos met zijn kruipende wortelstok en vormt soms grote bossen van ondergronds aan elkaar verbonden planten.

Daar is bijvoorbeeld de malvabandspanner (Larentia clavaria) erg blij mee. Naast heemst heeft dit nachtvlindertje ook groot kaasjeskruid (Malva sylvestris) en klein kaasjeskruid (Malva neglecta) als waardplant. De verwantschap is met deze soorten dan ook redelijk nauw, maar kaasjeskruid en heemst zijn niet hetzelfde geslacht.

klein kaasjeskruid

De heemstzaadmot is een onopvallend nachtvlindertje dat zijn eieren op het heemstzaad afzet. Het kaasjeskruiddikkopje is ook zo’n organisme dat specifiek aan een klein groepje kaasjeskruiden of aan de heemst verbonden is om te overleven.

Dat zaad, waar de heemstzaadmot aan verbonden is, schijnt een erectie bij mannen op te wekken wanneer dit over de penis gesprenkeld wordt. Waar hier de erotiek van te vinden is dient u zelf maar eens te ontdekken. De vrouwen moeten de zaden gewoon opeten om opgewonden te raken volgens het volksgeloof.

Ook in rituelen is de plant bruikbaar om lust op te wekken. De heemst is zeer regelmatig, bijvoorbeeld in de voodoo, gebruikt om goede geesten aan te trekken. Heemst speelde hier vaak een essentiële rol om nader tot zo’n goede geest of gids te komen. In dergelijke opwekkingsrituelen ligt een heemst ook vaak puur ter ondersteuning op een altaar. Andere stromingen erkennen de opwekking van psychische krachten in het algemeen. Verscheidene psychische krachten kunnen dan bijvoorbeeld door wierook van heemst opgewekt worden. Tevens biedt de plant magische bescherming.

De plant kan verbonden worden aan een type mens. Zo is de heemst verbonden aan mensen die zachtaardige aandacht te kort komen en liefde. Mensen die verhard zijn of mentaal verkrampt kunnen haar magische verzachtende venusaspecten wel gebruiken.

De plant is moeilijk te vinden tussen het riet (Phragmites australis), maar groeit op enkele plekken daar wel, bijvoorbeeld samen met harig wilgenroosje (Epilobium hirsutum), moerasmelkdistel (Sonchus palustris), strandkweek (Elymus pycnanthus) of duinriet (Calamagrostis epigejos).

harig wilgenroosje

Heemst bloeit van juli tot september en komt daarmee vaak in bloei nadat Echt lepelblad (Cochlearia officinalis subsp. officinalis) op dezelfde plek in bloei heeft gestaan. Ook een typische soort van brakke grond.

Naast voedselplant wordt heemst ook nog steeds als artsenijplant gekweekt in verscheidene landen op de wereld, wat wil zeggen dat ze gekweekt wordt voor de geneeskracht. Hier wordt dan niet alleen de wortelstok gebruikt, maar tevens de bladeren en bloemen. Die dragen ook die slijmstoffen met zich mee, weliswaar in een mindere mate. De bastvezels die van de wortel afgeschraapt worden, worden niet zomaar weggegooid. Hiervan kan touw en papier gemaakt worden.

Helaas is heemst sinds 1950 sterk achteruitgegaan in ons land, de plant heeft in Nederland een afname in voorkomen van 50 tot 75% ondergaan in afgelopen 65 jaar. Dit is zonde voor zo’n zeer nuttige en oorspronkelijk inheemse soort.