“De schaalschreeuw der overwinning”

Zegekruid – Nicandra physalodes (Apple of Peru)

 

In de Nederlandse kassen is men niet onbekend met het kweken van Tomaat Solanum lycopersicum, Paprika Capsicum annuum, Komkommer Cucumis sativus, Meloen Cucumis melo of Fuchsia’s.  De Tomaat en de Paprika behoren beide tot dezelfde familie als het Zegekruid, namelijk de Nachtschadefamilie Solanaceae. De Nachtschadefamilie is een zeer bekende familie, is het niet om de culinaire kwaliteiten, dan is het wel om de giftigheden. De Meloen  en de Komkommer komen beide van de Komkommerfamilie Cucurbitaceae, net zoals de Reuzenpompoen Cucurbita maxima.  De Komkommerfamilie is natuurlijk een andere zeer bekende voedselproducerende familie. Maar uit die familie komen, in tegenstelling tot de Nachtschadefamilie, geen soorten in het Nederlandse wild voor.

Die Reuzenpompoen uit de Komkommerfamilie is net zo nauw aan Halloween verbonden als de Echte lampionplant Physalis alkekengi die afkomstig is uit de Nachtschadefamilie. U bent vast bekend met het lampionsymbool en het pompoensymbool. Maar nu, het Zegekruid wordt als de donkere kant van de Echte lampionplant gezien en daarom Zwarte lampionplant genoemd.  De soortnaam physalodes betekent ook, lijkend op Lampionplant, maar tegelijkertijd zijn de Latijnse namen van Zwarte – en Echte lampionplant oorspronkelijk afkomstig van een woord dat verwijst naar het orgaan de blaas.

De donkerte die de naam Zwarte lampionplant is afkomstig van de zwart aangelopen lampioennetjes die aan de plant hangen. Maar een symbolische donkerte is ook terug te vinden in de Geslachtsnaam Nicandra. Nicandra is het geslacht Zegekruid en bevat in Nederland enkel en alleen, Zegekruid. Nicandra Kalophonios was een priester van Apollo die rond het jaar honderd vóór Christus leefde. Apollo is DE reddende god. Apollo is het licht dat u bij complete duisternis, ten gevolge van genade en onvoorwaardelijke liefde, zal ontvangen. Het reddende licht. Apollo is tevens een zonnegod, god van de levensvreugde, god van de muziek en van orakels.

Nicandra bezorgde zijn familie een belastingvrij leven en mocht gratis een consult aanvragen bij een orakel. Hij was een Griekse medicus, grammaticus en poëet. Aangezien deze Nicandra een medicus was, was onderzoek in de plantenwereld voor hem onontbeerlijk. Juist de giftige planten blijken vaak tevens zeer krachtige medicaties te kunnen leveren. Vandaar dat Nicandra’s voorkeur richting de leer der vergiften is gedreven. Dit is die symbolische donkerte die ook rondom dit Zegekruid hangt, naast het feit dat de Halloweenverwijzingen ook her en der te vinden zijn in deze overwinningsplant.

De zwarte lampion

De naam Nicandra leidt ons overigens ook naar de Nederlandse naam toe. Nicandra is een samenstelling van twee Griekse woorden, man en overwinning. Wat nu precies de zege is waar Zegekruid op duidt wordt u voorlopig nog even informatief gedepriveerd.

Wat u onverwachts toch niet gedepriveerd wordt is een biologische overeenkomst tussen de Nachtschadefamilie en de Komkommerfamilie waarmee dit verhaal geïntroduceerd werd!  Voor de kasboeren is het Zegekruid namelijk wel degelijk een zege.

In kassen waar soorten uit de Nachtschadefamilie en de Komkommerfamilie en de Fuchsia’s gekweekt worden is namelijk één gemeenschappelijke vijand te vinden.  Het gaat hier dan ook werkelijk om de hoofdplaag van deze gewassen, de Kaswittevlieg Trialeurodes vaporariorum. Ook de Tabakswittevlieg Bemisia argentifolii is behoorlijk plagend.  Aangezien de Witte vliegen na chemische oorlogvoering van de mens jegens hen, inmiddels resistent zijn geworden, heeft men biologische maatregelen getroffen. Één daarvan is de toepassing van Zegekruid!

Insecten zoals sluipwespen, roofwantsen en gaasvliegjes parasiteren of vernietigen de witte vlieg. Door dit soort insecten in de kassen los te laten kan de Witte vlieg bestreden worden, maar Zegekruid in de kassen plaatsen is een alternatieve maar ook een vaak toegepaste kastactiek.  Zegekruid verspreidt een bepaalde geur. U weet dat planten uitgebreide communicatie hebben met elkaar en hun omgeving via geurverspreiding. Het is gelukt om de communicatieboodschap van de geur van Zegekruid te ontcijferen. Met de bedwelmende geur zegt het Zegekruid: “SHOO!!! FLY!” . Vliegen worden hier echt mee op de kas gejaagd, en zelfs de kas uit gejaagd! Ook de Kaswittevlieg! Een Engelse benaming voor dit Zegekruid is daarom ook Shoo-fly plant.

Het uitschreeuwen van die bedwelmende en afschrikwekkende boodschap wordt veroorzaakt door de alkaloïden in de plant. De benodigdheden voor het aanmaken van alkaloïden worden uit de grond gehaald. Omdat de plant graag deze alkaloïden wil kokkerellen, is het voor Zegekruid een noodzaak om ergens te groeien waar voldoende stikstof in de grond aanwezig is. Hoe meer stikstof in de grond zit, hoe veelvuldiger deze alkaloïden worden aangemaakt en des te sterker is de boodschap! De gifstoffen in al die Nachtschadefamilieleden bestaan ook voornamelijk uit alkaloïden. Vandaar dat alle familieleden op stikstofrijke gronden voorkomen zoals op vaak bescheten weidevelden of flink vervuilde gronden rondom afvalbelten.

Deze stikstof onttrekt het Zegekruid ook uit akkers, bijvoorbeeld Aardappelakkers! Aardappelplanten Solanum tuberosum behoren natuurlijk ook tot de Nachtschadefamilie en hebben dus voor het kweken op de akkers ook die stikstof nodig. Daar helpt de boer een handje mee door te bemesten. Niet onlogisch dus dat Zegekruid graag nabij Aardappelplant staat. In moestuinen, braakliggende terreinen, stedelijke boomspiegels, ruigten en omgewerkte bermen waar allerlei wegvuiligheid de berm verrijken met stikstof zegeviert het Zegekruid.

Aardappelplant

Dit zijn plekken waar de zon kan reiken, de grond met enige regelmaat omgewerkt wordt en hier is ook een zekere droogte te vinden. Dat zijn de situaties waar het plantje van houdt en waarin stikstof voor de plant bereikbaar is. Dit type plaatsen vinden we vaak in en rond de stad terug, vandaar dat we het Zegekruid in Nederland een stadsplant kunnen noemen.

Vaak is het zo dat de zaadjes zich jaren in gronden bevinden. Bijvoorbeeld onder betontegels of boomwortels. Bij het rooien van de stobbe of openmaken van bestrating of wat voor grondbewerking dan ook van deze grond met zaad erin kunnen de zaden ineens dichterbij het oppervlak komen. Zegekruid bewijst sterk zaad te hebben, want na tientallen jaren ontkiemen die zaden vaak alsnog. De plant wordt ook vaak als tuinplant ingezaaid en wordt dan niet als onkruid gezien. Ook in het geval van bewust inzaaien kan de plant soms na tientallen jaren wéér opgroeien vanuit in rust gebleven zaad. Één keer inzaaien in uw tuin is daarom al genoeg voor de rest van uw leven. In de zomer ontkiemen de zaadjes wanneer de temperaturen boven de twintig graden stijgen. Het feit dat dit zaad zo ontzettend duurzaam is heeft sterk bijgedragen aan de opmars van de plant en het wild voorkomen van Zegekruid in Nederland.

De kleine zaailing van Zegekruid

Dan nu, het ontstaan van dit duurzame zaad, waaruit de schattige zaailing ontspruit.

De plant houdt de bloei lang vol! De bloembladen zijn met elkaar vergroeid waardoor de bloem een soort schaal lijkt (Zie afb. kleine zaailing). Vanaf juni beginnen ze te bloeien, en zelfs in de herfst staan ze nog door het regenachtige weer heen hun bloei te verkondigen. Misschien houden ze het wel zo lang vol doordat de bloemen enkel rond de lunch werkelijk bloeien. Net zoals de fruitschaal zeg maar.  In het geval van deze (Zege)schaal bestaat de schaalbodem uit een nectar-afscheidende schijf. Ook wel een discus genoemd. Kleine wespen, hommels en bijen…. Van alles vindt deze fruitschaal met dextrose, fructose en sucrose zwaaaar de moeite waard J.

De gehele plant kan een lange tijd in bloei staan, maar elke bloem kan gemiddeld maar 1 dag in bloei staan.

De gekleurde bloemkroon  is in het centrum het fraaist vanwege een heldere, flitsende paarswitte tekening hier, die wordt aangekleed door erbovenuit stekende gele meeldraden. Helaas wordt die tekening de gemiddelde wandelaar meestal onthouden. U kunt wel stellen dat het een bijzondere zegen is, als u de bloem open in bloei ziet staan. Ook die insecten zijn het hiermee eens. De tekening lokt ze naar het centrum waar zich ook de discus bevindt. Bij het knabbelen of krabbelen aan de discus dwarrelt het stuifmeel van de meeldraden over hun lichaampje heen, waarmee dit kruid zijn eerste stap naar een nieuwe zege heeft bereikt!

Het is echter niet verstandig om zelf wat fruit uit déze fruitschaal te pakken. Onder de bloemen vormt zich het lampionnetje. Dit lampionnetje is een soort kindersurprise. Binnenin de surprise bevindt zich na bevruchting door een vliegend insect een cadeautje. Het fruit onder de schaal, de bes. Een bruin, geel of groene bes. Wees erop attent! Het is waarschijnlijk beter om een klein vrachtautootje in je strotje te hebben dan de bes van deze plant! Zeer giftig en hallucinerend, maar schijnbaar ook voedzaam…. Test het niET!

Dat de naam Physalodes van het woord blaas afkomstig is schijnt op de vergelijking van het omhulsel van de bes, met een blaas te duiden. Als we de fantasie hebben om dit in te zien kunnen we hier een aparte vorm van signatuurleer inzien. Die waarbij de plant een deel heeft dat op het orgaan lijkt waarvoor de plant medicinaal gebruikt kan worden. Judasblaas is een Nederlandse naam, die we nu ook iets beter kunnen begrijpen. In Peru is de bes ook vaak gebruikt bij blaaskwalen. De plant is dan ook oorspronkelijk afkomstig uit Peru en dat is dan weer terug te zien in de Engelse naam Apple of Peru.

In dat besje zit weer een nieuwe verrassing! Hierin bevindt zich dat ontzettend krachtig en duurzaam leven gevend zaad dat, eenmaal aangemaakt, ook jarenlang niet wegrot, maar klaar is voor de start! Door de zaden van Zegekruid in water te weken kan ook een smaakloze gelei gemaakt worden, vergelijkbaar met gelatine. Een vegetarische variant op gelatine klaarblijkelijk.

Het meest in het oog springende aan dit Zegekruid is dat lampionnetje. Deze lampion is de mens al menig maal ter decoratie van nut geweest. Voor de heksen onder u is het belangrijk om de lampionnetjes eens precies van boven te bekijken. Voor de niet-heksen is dat een optie om de vorm van een pentagram, te ontdekken. Zorgt u wel dat de vijfde punt naar bóven gericht is, anders maakt u kennis met het symbool voor satanisme.

De werkelijke zegen van dit kruid zit hem in het zijaanzicht van de schijnvrucht, het hoesje om de bes, de lampion. Voor iedereen gezamenlijk is het belangrijk om het zijaanzicht van het lampionnetje eens beter te bekijken.  Met een beetje fantasie is daar een hart in te ontdekken. Net zoals in het echte leven zult u pas zegevieren als u uw fantasie gebruikt om de liefde in het leven te zien op plekken waar dat moeilijk lijkt. Het is er wel. Tel uw zegeningen!