“Het sprookje van Raponsje”

 

Rapunzelklokje (Campanula rapunculus) Rampion bellflowe

 

Er was eens een stelletje dat kinderen wilde krijgen, maar waarbij dit nooit gelukt was. Zij woonde in een huisje aan een heel mooi tuintje. Dat tuintje konden zij enkel zien door het raam, maar niet betreden. Het prachtige tuintje was van een machtige heks. Het hele dorp was bang voor de heks. De vrouw van het stel keek dagelijks door dat raam. Zij begon een verlangen te ontwikkelen voor de rapunzelklokjes die zij zo duidelijk kon zien door het raam.

De wortels en bladeren van de rapunzelklokjes worden al eeuwen gegeten als rauwkost. Er zit veel vitamine C in maar ook inuline. En inuline is een belangrijk stofje. Inuline kunnen wij niet verteren, maar toch is het nuttig om het te nuttigen. Wanneer we inuline binnen krijgen dan gaat het stofje ons verteringsstelsel door en eindigt in de dikke darm.

In onze dikke darm leven bacteriën. Wij leven daarmee in symbiose. De zogenaamde bifidobacteriën die in onze dikke darm leven willen graag de prebiotische vezel, inuline, hebben. Met deze vezels kunnen zij zich sneller voortplanten. In ruil daarvoor helpen zij ons om meer (voor ons essentiële) mineralen op te nemen uit het voedsel dat we eten. Tegelijkertijd helpt inuline ook de bloedsuikerspiegel in balans te houden.

Naast de facilitatie van deze bacteriën in de dikke darm heeft het rapunzelklokje daarentegen ook een dodende werking. Zij heeft een ontsmettende werking waarmee voor ons schadelijke bacteriën in het verteringsstelsel gedood worden en waarmee rottingen of infecties tegen worden gegaan. Verder bevat de plant gom, choline, cellulose en vitaminen.  De wortels hebben een zoete smaak, de bladeren dragen een zachte sla-achtige smaak.

U begrijpt dat de vrouw zo geobsedeerd was door de tevens prachtige bloemen van dit twee of meerjarig levende rapunzelklokje.

Bloem rapunzelklokje

De plant wordt ook wel vingerhoeden genoemd. Echter dienen zij het beste voor consumptie altijd jong geplukt te worden zonder de paarse rits van deze vingerhoedvormige bloempjes.

De vrouw bekeek door haar raam de heerlijk frisgroene niet bloeiende rapunzelklokjes op de mooie lentedagen. De vrouw kreeg zo’n honger omdat ze niets anders meer wilde eten dan die rapunzelklokjes. De vrouw ging er steeds ongezonder en magerder uitzien.

Er was ook nog een man in dit verhaal, en deze man zag dit allemaal gebeuren bij zijn eigen vrouw  en kon haar geen rede bijbrengen. Op een dag deed de man datgene waar zijn vrouw zo naar verlangd had, hij ging de raponsjes voor haar halen.

Toen de man door het raam geklommen was en de raponsjes wegplukte stond de heks ineens voor hem. Zij was er niet echt over te spreken. Ze was hier niet blij mee. Na een paar woordenwisselingen gaf de man aan zijn angst over en vond het een deal om de rapunzelklokjes mee te nemen in ruil voor het door de heks meenemen van de baby die de heks met toverkracht bij zijn vrouw zou opwekken.

Zo griste deze gefrustreerde heks de baby al uit hun handen vlak na de bevalling van de vrouw.

Het mooie meisje, waarin de baby langzaam veranderde, groeide op achter gesloten deuren. Toen zij volwassen werd kwam er eens een prins langs rijden op zijn paard. Rapunzel was keihard uit het raam aan het zingen. Nee, dat viel wel mee. Ze zong juist zacht en liefelijk. Het was zo mooi dat de prins elke dag langsreed om ernaar te gaan zitten luisteren. Heel veel beters had deze prins dus niet te doen. Of het gezang moest wel dusdanig mooi zijn geweest in vergelijking met het gezang wat ze in die tijd überhaupt hoorde in het leven, er was geen radio of televisie. Doet er niet toe. De prins ontdekte dat de heks de toren beklom door te roepen ”Raponsje, Raponsje, laat je vlechten zakken”. Zo klom de heks het huis binnen via de vlechten die door het raam naar buiten werden neergedaald.

Om een lang verhaal kort te maken: De prins klom omhoog en leerde haar kennen. Maar de heks kwam erachter dat rapunzel af en toe bezoek kreeg. De heks knipte in woede de vlechten af van rapunzel en dumpte rapunzel ergens in een oerbos.

Rapunzeltje wist niet dat haar naam en de naam van het rapunzelklokje verwijzen naar de rapen onder de grond. Rapunzelklokje is ooit ook wel gewoon raapwortelig klokje genoemd.

Toen de prins de vlechten uit het raam zag hangen klom hij nietsvermoedend omhoog en trefte daar de boze heks. Ze trapte de prins de toren uit. De prins belandde met zijn gezicht in een bramenstruik en werd blind aan beide ogen.

De prins dwaalde jarenlang door het bos, etend van vruchtjes. Maar op een dag kwam hij rapunzel tegen. Zij begon te huilen en morste wat tranen in de ogen van de prins. Toen genas de prins spontaan, vertrokken ze naar zijn rijk, en leefde ze nog lang en gelukkig.

Het intrigerende rapunzelklokje zal niet mokken wanneer ze in de schaduw staat.

Als de plant aan het begin van de zomer gemaaid wordt, dan moet de plant echt even de beuk erin gooien om zich dit jaar nog voort te gaan planten. Rapunzelklokje verzameld al haar energie om dit keer meerdere bloeistengels aan te gaan maken, en deze later in de zomer of soms zelfs in oktober te laten bloeien.

De plant is inmiddels op veel plekken verdwenen vanwege overbemesting. Rapunzelklokje is in oorsprong een zoomplant in bosranden van open plekken in het bos, tegenwoordig is ze in Nederland voornamelijk te vinden langs rivierdijken en bermen. Het is een zeldzame plant in ons land. In heel limburg, langs het rivierengebied en een klein stukje noordwaarts loopt een strook waarover haar verspreidingsgebied ligt waar zij veel algemener voorkomt dan in de rest van het land.

In de omgeving van rapunzelklokje is vaak glanshaver te vinden en soms leuke soorten zoals karwijvarkenskervel (Peucedanum carvifolia), kleine ruit (Thalictrum minus) en veldsalie (Salvia pratensis). Het ruige leeuwentand (Leontodon hispidus) is een soort die het verspreidingsgebied van het rapunzelklokje volgt.

Veldsalie staat soms nabij rapunzelklokje

Er bestaan overigens nog meer planten die inuline bevatten. Namelijk wilde cichorei-wortel (Cichorium intybus), aardpeer (Helianthus tuberosus), paardenbloem-wortel (Taraxacum officinalis), grote klit (Arctium lappa), paarse morgenster (Trapogon porrifolius), gele morgenster (Trapogon pratensis) en grote schorseneer (Scorzonera hispanica). Niet echt planten die we dagelijks eten…

Evenmin eten we niet dagelijks planten uit de klokjesfamilie (Campanulaceae).

grote klit bevat inuline

Verder leven er in Nederland goede schaduwverdragende bosplanten die ook de naam rapunzel dragen. Dit zijn de zwartblauwe rapunzel (Phyteuma spicatum subsp. nigrum) en de witte rapunzel (Phyteuma spicatum subsp. spicatum). Rapunzelklokje kan enkel een kleine hoeveelheid schaduw verdragen.

zwartblauwe rapunzel

Het verlies van zicht van de man in het sprookje en toch zijn meest geliefde doel behalen maakt zijn situatie symbool voor een beloning op het doorstaan van proeven. Rapunzel staat symbool voor een opgesloten mensengeest waar de verbinding met de aarde verloren is. Op een gegeven moment schijnen de zonnestralen van een goddelijke zegen hierop. Die zegen is een pad waarlangs de ziel kan opklimmen naar de geest.

Het rapunzelklokje zelf is hier symbool voor verleiding, het verlangen naar iets schijnbaar onbereikbaars en de overgang bij het ene probleem dat vervangen wordt door een ander probleem. Het rapunzelklokje staat hierdoor in verbinding met het begin en een einde van een cyclus waarin bij de overgang verleiding een rol speelt.

Dit brengt het op vochtige tot droge grond groeiende, maar in de magie en symboliek aan het element water gekoppelde (rondvormige bloemen dragende) bloemplant in verbinding met de tarotkaart, de geliefden.

Tarotkaart: De geliefden

Echter heeft de man in het sprookje “raponsje/rapunzeltje” een zeer moeilijke keus. Zijn vrouw sterft of zijn vrouw sterft niet en zijn vrouw bevalt van een baby dat een moeilijke start maakt in haar leven in de handen van een kwaadaardig persoon. De hoop dat het allemaal toch goed zal komen en de moed om de keus te maken, wanneer de man de rapunzelklokjes toch plukt, heeft het leven geschonken aan een uiteindelijk gelukkige dochter. Hiermee hebben de rapunzelklokjes aanzet gegeven tot moed, hoop, een offer maken en het maken van een keus.

Onthoudt, repelsteeltje is een heel ander sprookje dan rapunzel.