“De ingewikkelde spiraalaandrijving”

Smalle wikke – Vicia sativa subsp. nigra (Narrow-leaved Vetch / Sweet Pea)

De Smalle wikke was niet de Smalle wikke geweest als er niets smal was aan de Wikke. Het zijn vooral de bovenste deelblaadjes die vaak smaller zijn dan bij andere wikkesoorten. Het Latijnse woord angustifolia betekent smalbladig en deze ondersoortnaam wordt daarom ook nog wel eens gehanteerd in plaats van nigra.

De plant toont u met zijn tegenoverstaande blaadjes een laddertje. Het laddertje laat ons een verbindingsmiddel zien tussen de plek waar we nu zijn en een plek op een ander niveau, waar u wilt komen.  U bevindt zich lichamelijk op het niveau van aarde, echter biedt de aarde middelen zoals een ladder aan om uw geest vanuit het aardse met de hemel te verbinden. Dit zegt u dat u altijd de middelen tot uw beschikking heeft of kan krijgen, om geestelijk hogerop te komen. Middelen om uw innerlijk tot expansie te brengen, tot ontplooiing. Om verder te komen in het leven is het nodig om elke trede te pakken. Wanneer een mens zich meer verbonden wil t voelen met het goddelijke dan is het nodig om stappen op een ladder te zetten. Dit verlangen van de mens is al eeuwenlang bekend. Ook in de Egyptische oudheid begreep en gebruikte men de ladder al als symbool van verbinding tussen verschillende niveau’s.

Wanneer een ladder neergezet wordt ontstaat er een driehoek. Dit symbool van de drie-eenheid heeft in de middeleeuwen ertoe geleid dat onder een ladder doorlopen voor oneerbied werd aangezien ten opzichte van het goddelijke en dus als duivels. Vanuit die gedachte is het brengen van ongeluk bij het onderdoor lopen van een ladder ontstaan. Onder een ladder doorlopen is  symbolisch gezien ook weinig krachtig en letterlijk kan er altijd iets van de ladder afvallen.

Het laddertje van de Smalle wikke is soms moeilijk te ontdekken zoals het vinden van de juiste treden op uw spirituele ladder ook soms moeilijk zijn te vinden. De moeilijkheidsgraden zijn soms hoog en de problemen soms groot, belangrijk is het daarom dat u weet datde energie van het laddersymbool op natuurlijke wijze in onze wereld te vinden. Dit maakt de wijsheid van een ladder een oeroud natuursymbool.

Smalle wikke is een erg onopvallende plant in zijn woongebied. De fietsers onder u zullen de plant waarschijnlijk nooit hebben gezien. De delen van de plant zijn zo tenger dat de plant andere planten gebruikt om zichzelf naar de zon toe te krijgen en niet als een slappe pap in elkaar te zakken. Als u uw voortbewegingssnelheid nooit zal minderen zal de Smalle wikke uw bewustzijn waarschijnlijk nooit bereiken.

Het is niet zo dat de Smalle wikke niet zijn best doet om groot te worden. Smalle wikke groeit namelijk behoorlijk snel. Smalle wikke heeft zelfs onder de grond een eigen geheime mini-aandrijving ontworpen om zichzelf steeds in de groei te houden. Om hier meer over te weten te komen zult u vandaag met mij een kijkje onder de grond moeten nemen.

Als we vanaf het topje van hooguit zestig centimeter de zeer dunne, vierkantige stengeltjes afglijden naar de bodem van bijvoorbeeld een bouwgrond, dan ontdekken we vlak aan de grond dat de stengel wel vertakkingen heeft. Daaronder mindert onze glijsnelheid omdat onderaan een kruipend stukje stengel is. Hier is de stengel ook nog eens wit gekleurd.

Als we ons vervolgens een weg de grond in boren zien we daar ook nog wat vertakkingen ondergronds voor we werkelijk aankomen bij het wortelstelsel van de Smalle wikke. We zien hier een onverwacht groot stelsel van wortels.

Het zijn vele erg dunne worteltjes, maar gezamenlijk vormen zij een groot geheel en ze duiken ook zeer diep de grond in. Als u dan nog eens goed kijkt naar die worteltjes dan ziet u dat rondom allerlei worteltjes ook kleine bolletjes te zien zijn. Als u dan even uw microloep erbij pakt, dan blijken er allerlei kleine bacteriën druk bezig te zijn om samen met die knolletjes extra microscopische voeding klaar te maken en in de knolletjes op te slaan. Het is een bijzondere onderwereld zonder herrie in de keuken waar enkel stikstof op de menukaart staat.

Nu heeft u met uw eigen ogen de ‘motor’ van de Smalle wikke gezien. Smalle wikke produceert de knolletjes waardoor in samenwerking met bacteriën de plant extra veel voeding tot zich kan nemen. Meestal sterft dit wortelstelsel ook weer helemaal af in de winter, maar niet altijd. Zo leeft Smalle wikke meestal één maar soms twee jaren. Vorst is een van de nachtmerries van de plant. De tere plant vriest weg.

Smalle wikke is duidelijk niet dol op de winter. Het liefst staat de plant heerlijk in de zon. Als de plant geen andere planten nodig zou hebben om zichzelf aan vast te houden dan zou hij waarschijnlijk opener plekken opzoeken, maar dit is een vreemde stelling want alle wikkesoorten zijn nu eenmaal klimplanten. Soms is de Smalle wikke zo tevreden met de zomer geweest dat hij in september of oktober een tweede keer tot bloei komt! De eerste bloei valt van mei tot juli. Augustus is dus in principe altijd Smalle wikkebloesem-loos.

Als u partnerloos bent omdat die ervandoor is gegaan biedt Wikke een oplossing. Deze oplossing is enkel te adviseren als u zeker weet dat u wilt dat hij terug zal komen. U kunt de Smalle wikke in een doekje wikkelen en dit onder uw slaapkussen leggen. De magische kracht van trouw die de plant in zich herbergt zal uw partner eraan herinneren dat u op hem/haar wacht. Aan de andere kant kan deze Wikke u ook helpen trouw aan uzelf te blijven als u er een magisch ritueel mee uitvoert.

Terwijl de Wikke zich wel aan anderen vastbindt, zorgt hij er wel altijd voor dat hij hoe dan ook zich altijd naar het licht toe omhoog beweegt. Dit is een wijze les voor de gehechte mens. Als de plant waaraan hij zich bindt uit wordt getrokken dan scheurt de wikke wel af. Dit is een wijze les omtrent het risico van deze strategie. Smalle wikke leert ons tegelijkertijd dat hechting alleen veilig is als u een onwrikbare steun heeft gevonden of zelf onwrikbaar stevig met uw wortels in de grond staat. Alles in deze wereld is vergankelijk, betrouwbare steun is hier niet te vinden. Het leven is één groot risico.

Voor de Smalle wikke zijn bijvoorbeeld bladluizen, de Valse meeldauw Peronospora vicia, de Bladrandkever Sitona lineatus, Erwtencysteaaltje Heterodera goettingiana risico’s.

Ieder pad dat een leven inslaat biedt nieuwe risico’s, zo is het bij een mens maar ook bij de Smalle wikke. Soms is er geen eigen keus meer. Zo heeft de Smalle wikke weinig keus als door het klimaat de plant veel droogte voor de kiezen krijgt. Als deze droogte in de prille jeugd van de plant plaatsvindt zal het opgroeien vertraagd worden. Het risico van deze situatie wordt naast de verdroging zelf tevens behelst door bladluizen die dan hun slag slaan.

De keuze die is gemaakt om allemaal stikstofknolletjes onder de grond aan de worteltjes aan te maken heeft geleidt tot een bepaald risico. De Bladrandkever heeft namelijk larven die graag van de knolletjes knabbelen. Aangezien Smalle wikke op zijn knolletjes vertrouwt ontstaan er problemen als die larfjes aan de maaltijd beginnen. Als de larfjes door de jaren heen gezond blijven zijn er ook meer volwassen Bladrandkevers die hun naam recht aan doen door van het Smalle wikkeblad te gaan eten.

Op allerlei andere momenten is altijd het risico van het Erwtencysteaaltje aanwezig omdat Smalle wikke zijn waardplant is. Ook kan Smalle wikke altijd ten prooi vallen aan de Valse meeldauw. Valse meeldauw kan de bladeren of de jonge scheuten aantasten door hier te schimmelen. Dit is het risico van het produceren van verjonging; maar ja, verjonging is een onmisbaar proces voor de plant.

Ook biedt het leven soms voordelen die van te voren nooit bedacht hadden kunnen worden.  De stikstofbolletjes van Smalle wikke kunnen bijvoorbeeld erg nuttig zijn voor de mens voor het produceren van plantaardige compost. Zo kan de Smalle wikke met tussenkomst van de mens erg nuttig zijn voor andere planten.

Het directe nut van de bloemetjes is vooral te vinden bij de insecten. Het gehele wikke-geslacht behoort tot de Vlinderbloemigenfamilie Fabaceae wat de verbinding met vlinders al aanduidt. Net zoals Heggenwikke Vicia sepium, die wat meer blauwlilagekleurde bloemetjes heeft die iets meer bij elkaar staan, heeft Smalle wikke een nectarium waar honing geproduceerd wordt.  Vreemd is dat de kleur hiervan onopvallend groen is. Het bevindt zich op kleine steunblaadjes. Wat echter wel sterk opvallend is van die steunblaadjes zijn de donkere vlekjes hierop.

Donker vlekje op steunblaadjes Smalle wikke Vicia sativa

Elke Vicia sativa-ondersoort kan die vlekjes bevatten. Jawel, er zijn dus meerdere Vicia sativa-ondersoorten in Nederland te vinden. De Vicia sativa is een erg algemene plant in Zuid-west Azië, Noord Afrika, Europa inclusief Nederland en hij is hier enkel in het Noordelijke zeekleigebied vrij zeldzaam, maar de plantsoort valt in standplaatsen uiteen in varianten en ondersoorten. De klimmende ranken aan de bladtoppen blijven echter altijd een van de overduidelijke kenmerken.

Na lang wikke en wegen is men tot de conclusie gekomen dat Smalle wikke een wilde vorm van Voederwikke Vicia sativa subsp. sativa moet zijn.

Voederwikke is eeuwenlang gecultiveerd om als voeding voor het vee te dienen en als groenbemester, vanwege de stikstofvorming. Voeder- en Smalle wikke zijn beide ondersoorten van één en dezelfde soort, de Vicia sativa. De soortnaam hierin ‘sativa’ verwijst naar de superoude cultuur van de Voederwikke, omdat sativa ‘die gezaaid wordt’ betekent.

Ooit is er een scheiding ontstaan tussen de in het wild levende Vicia sativa en de gecultiveerde Vicia sativa, wat heeft geleidt tot de beide Nederlandse namen, de Smalle wikke en de Voederwikke. Te zien is dat Voederwikke her en der toch in het wild te vinden is, maar deze exemplaren blijken altijd afkomstig te zijn van een Voederwikke-akker vanuit ergens in de omtrek of uit een verdwenen akker van niet zo bar lang geleden.

Het verschil kunt u zien aan de bloemen. De bloemen van Voederwikke zijn groot, minstens wel twee centimeter lang. Dit is het belangrijkste onderscheid. Ook bestaan de bloemen van Voederwikke duidelijker uit twee kleuren. Lichtpaars of blauwpaars samen met dieper paars. Bij Smalle wikke kleurt één donkerrozige kleur de bloem. Later in het jaar kan deze bloem vaak wel iets blauwachtiger kleuren.

Ook aan de vruchten is een afwijking te zien tussen deze twee soorten waarvandaan deze Latijnse ondersoortnaam nigra komt. Smalle wikke krijgt zwarte peulvruchten. Die peulvruchten zijn altijd sterk in contrast met de rest van de plant, ze vallen met hun harde diepzwarte kleur nogal uit de boot bij deze zeer ijle, fijne plant. Als u dit eenmaal gezien heeft zal het u niet verbazen dat de Smalle wikke ook wel Zwarte wikke wordt genoemd. De peulen van Voederwikke daarentegen zijn geel tot bruin gekleurd en een beetje behaard. De zaadjes die zich daarin verstopt hebben zijn ook ontdekt door de mens en worden wel in vogelvoer verwerkt.

Zo, nu denkt u dat het u allemaal helemaal duidelijk is geworden en dat u bij uw volgende graswandeling eindelijk eens weet welke wikke dat nou is die zich zo tussen het gras met zijn kleine kringelende grijpstengeltjes een weg naar boven toe worstelt en na deze uitputtingsslag uiteindelijk trots maar één of twee erg kleine bloemetjes tevoorschijn brengt en hier duidelijk het nakijken heeft in vergelijking tot de mooie veel grotere bloemtros van Vogelwikke Vicia cracca. Maar helaas, u vergeet wat. Vergeten wikke Vicia sativa subsp. Segetalis !

Om het niet TE inge’wikke’ld te maken, een korte uitleg. Segetalis betekent ‘tussen het graan groeiend’. Dit is dus een derde variant van dezelfde soort Vicia sativa die stiekem tussen een  graanakker geëvolueerd is en door de gewone mens een beetje vergeten is. Dit is een soort die vooral op zandgrond te vinden is. Hij lijkt erg op de Smalle wikke, maar heeft twee kleuren in de bloemen en minder smalle deelblaadjes aan de top van de plant. Als de planten uitgebloeid zijn zijn ze beter van elkaar te onderscheiden, Vergeten wikke vormt peulen van zeven centimeter lang, die van Smalle wikke zijn maar drie-en-een-halve centimeter lang.

Merkwaardig genoeg is de Vicia sativa-reeks zelfs hiermee nog niet doorsproken. De Nederlandse naamgeving houdt nu bij de Vergeten wikke wel op, maar binnen de Vicia sativa valt nog een veel uitgebreidere reeks van vormen! In geheel Nederland en omstreken is de plant zich aan allerlei standplaatsen gaan aanpassen en heeft voor elke standplaats ook een bijpassend jurkje of bijpassende sokken gevonden bij wijze van spreken. Op voedselarme grond groeit bijvoorbeeld ook een Supersmalle wikke, alles van dat plantje is nóg tengerder en de bloempjes staan niet in paren maar moederziel alleen.

Deze supersmalle wikke groeit met name op zonnige plekjes in de duinen. U kunt haar hier tegenkomen in de omgeving van magere vormen van de struiken Kruipwilg Salix repens en Duinroos Rosa pimpinellifolia. De andere kruidensoorten die u nabij zou kunnen vinden doen ook denken aan droogte en voedselarmheid. De lichtbruine nogal droog-ogende Driedistel Carlina vulgaris bijvoorbeeld, het microbloempje van de Gewone vleugeltjesbloem Polygala vulgaris en als u veel geluk heeft ook nog de bladgroenkorrelloze Walstrobremraap Orobanche caryophyllacea.

Aan de andere kant van het voedselrijkdom-spectrum bestaat er ook een dikkerdje onder de Smalle wikkevarianten.  Deze vetgemeste Smalle wikke bloeit ook later in de voorzomer en hier staan de bloempjes wel twee aan twee.  In deze vorm is wel een verschil in de bloemkleuren te zien en de bovenste deelblaadjes die gewoonlijk extra smal zijn bij de smalle wikke, zijn bij deze vadsige variant niet smaller. Deze vadsige variant kan in tegenstelling tot de meeste andere Vicia sativa-soorten en -varianten ook op klei voorkomen. De Voederwikke is trouwens wel groter dan deze variant. Een variant op deze variant is op de afbeelding bovenaan door u gezien.

Deze voedselrijkere variant is te vinden tussen het gras, op plekken met ernstig menselijke verstoring (ruderaal terrein) en in bermen of braakland. Hier komt hij ook wel samen met een witte wikke-soort voor, de Ringelwikke Vicia hirsuta. Ook zijn planten zoals Echte kamille Matricaria chamomilla, Korenbloem Centaurea cyanus en Akkervergeet-mij-nietje Myosotis arvensis goede buren.

Om even terug te komen op het nectarium… Het Nectarium is ook een tijdperkaanduiding uit de geschiedenis van de maan. Bijzonder is dat op aarde geen gesteenten zijn aangetroffen uit dit tijdperk. In dit tijdvlak lijkt de aardkorst van de aarde nog gloeiend heet en vloeibaar te zijn. Op het aardoppervlak ontstonden wel afgekoelde stenen, maar die zakten meteen weer omlaag, convectie noemt men dit. Convectie is in principe een warmtestroming.

Zo komen we aan bij een modern verhaal uit een kinderboek over een wilde wikke die alles wat hij tegenkomt in steen veranderd. Gelukkig voor die wikke is het maar een bedenksel want wikkesoorten houden niet van steen.