(Tuberous pea)

De Aardaker is een inheems meerjarig winterhard   knolgewas en een vlinderbloemige klimplant. Nogal een mond vol, net zoals de mens wel eens zijn   mond vol had met Aardaker.

Er was een tijd dat men de Aardappel niet kende. In die   tijd was de Aardaker wel al bekend en werd hij veelvoudig geteeld en ook veel   uit de wilde natuur verzameld. De Aardaker heeft knollen onder de grond,   vandaar de volksnaam grondpeer. Tuberosus, zoals de latijnse naam luidt,   betekent trouwens ook knoldragend, vandaar dat de Aardappel een sterk   vergelijkbare latijnse soortnaam draagt (Tuberosum). Deze knolletjes werden   op dezelfde manier als wij nu de aardappel klaarmaken, gekookt of gepoft. De   knollen werden bijvoorbeeld een uur gekookt, gepureerd en dan opgediend met   kruiden en melk. De knolletjes schijnen heel lekker te zijn en zijn ongeveer   zo groot als een kastanje, of eikel en smaken naar een zoetige noot en   bevatten veel zetmeel. De Aardaker werd net zo veelvoudig gegeten als bijv.   de kastanje in die tijd. Van deze geschiedenis stammen ook de volksnamen   aardeikel, aardnoot of aardkastanje. Het woord aker is ook een streekgebonden   naam voor eikel. Eerdakers, Eerdekkel, aardeykelen, Eikelen en Ierdaker   zijn ook oude volksnamen. Het is een zeer goed bekende soort geweest en de   vele volksnamen zijn daar een gevolg van.

De Aardaker werd ook een bekend Nederlands   exportproduct, vooral richting Frankrijk. Niet dat de plant enkel in Nederland   groeide, want hij groeide ongeveer door heel Europa. Vanwege de export werd   ook de volksnaam Hollands muisje aan de plant gegeven. De knol is duidelijk kleiner   dan een Aardappel maar ook minder rond, meestal langwerpig, vandaar de   volksnaam grondboon. De naam Hollands muisje heeft waarschijnlijk ook te   maken met deze vorm en het feit dat het in de grond zit. Ook Aardmuis en   Muizen met staartjes zijn volksnamen voor de soort.

Men braadde en brandde de knol ook wel om er koffie van   te maken. En ook uit dit gebruik is een volksnaam ontsproten. Heel   toepasselijk: Koffieboon.

De plant en de knollen werden ook wel aan varkens   gevoerd, vandaar de volksnamen zeugboon en varkensnoot.

Nu we toch zo met namen bezig zijn… De Latijnse naam   Lathyrus betekent het volgende.. la = zeer & thyrus =   prikkelend/onstuimig. Deze Latijnse naam is gegeven doordat bepaalde   lathyrussoorten een sterke geslachtsdrift schenen op te wekken. De Aardaker overigens niet.

De plant werd ook wel als groente gegeten. De bloemen,   jonge scheuten en zaadpeultjes kan je ook eten. Maar eer je de plant dan kan   eten is er 2 tot 4 jaar benodigd. Dit is erg lang voor een groente. Deze   toepassing is daarom duur en niet lang vastgehouden. Tegenwoordig wordt het   nog door enkele vergeten-groenten-liefhebbers voor die toepassing gekweekt.   Ook kan van de plant plantaardige olie gemaakt worden.

En het houdt niet op met deze plant, want ook de   karmijnrode bloemen zijn altijd zeer gewaardeerd door de mens. Deze bloemen ruiken heerlijk, vandaar dat hier vroeger een welriekend parfum uit gewonnen   werd. De bloemen geven naast reuk- ook een mooie zichtbeleving. In siertuinen is het een geschikte soort. Aardaker is een ecologisch meer waardevolle soort dan de reukerwten (Lathyrus odoratus) die ook vaak in tuinen het aanzicht verfraaien. Dus heb je en reukerwt in je tuin? Zoek dan naar de Aardaker om   ze te vervangen zodat meer insecten je tuin kunnen opleven. Dit is ook nuttig   omdat de soort steeds zeldzamer wordt.

Eeuwen geleden was de soort nog veelvuldig te vinden,   nu enkel nog langs grote rivieren, zeeland en in Zuid-Limburg. Vanwege de   zeldzaamheid is de plant ook beschermd. In Rusland zit het heel anders, hier   wordt de plant als onkruid aangezien en geïrriteerd verwijderd uit de   graanakkers. Het probleem voor de boer is dat de Aardaker geen zin heeft om   verwijderd te worden. Hij geeft zich niet zomaar gewonnen door het boerse gif   of ploegschaar. Nee nee, de Aardaker onttrekt zich aan herbiciden, kiemt en   loopt lekker laat uit en ontwijkt de ploegschaar door net diep genoeg te   wortelen zodat de ploegschaar er niet bij komt. Verder verspreidt de soort   zich ook nog eens ondergronds uit door middel van ondergrondse uitlopers. Op   de plaats waar de wortels zich vertakken is een verdikking dat steeds dikker   wordt en uiteindelijk die zeugboon vormt waarin reservevoedsel wordt   opgeslagen. Bovengronds klimt de plant langs zijn rivalen omhoog naar het   licht.

Over het algemeen heeft deze plant dus een goede   overleving-strategie zou je denken. Toch komt hij niet meer veel voor.   Voornamelijk nog bij akkers. En dan vaak bij zijn eigenlijk grootste rivaal,   de soort die de hoofdreden is van zijn achteruitgang, de Aardappel. Aardaker   is een goede natuurlijke grondbemester (stikstof) en helpt daarmee de  Aardappelplant ook aan voedsel.