“De redding van de eenzame winterkoningin”

Winterakoniet – Eranthis hyemalis (Winter Aconite)

 

Als de eerste helft van de winter erop zit, dan wordt in de tweede helft eindelijk weer eens een nieuwe speler ingebracht. De allereerste natuurtekenen van het jaar bieden de hoop dat de lente ook dat jaar weer zal arriveren. Heel de natuurwereld begint zo ongeveer tegelijkertijd in die tweede helft van de winter de eerste tekenen te geven. Er zijn ook soorten die het gehele jaar door bloeien, zoals het Madeliefje Bellis perennis en Klein kruiskruid Senecio vulgaris, deze fungeren daarom minder als echte lentetekenen.

Eerst even een overzichtje van de allereerste echte lente-tekenen van ons land. Op beschaduwde gazonnetjes of in lanen worden de allereerste lentetekenen gevormd door de Winterakoniet, Gewoon sneeuwklokje Galanthus nivali en Lenteklokje Leucojum vernum. Op minder beschaduwde tot zonnige grasvelden vormen de Boerenkrokus Crocus tommasinianus en de Bonte krokus Crocus vernus de hoop der lente.

Bonte krokus Crocus vernus

Op open plekken op steenachtige gronden is het het Heelbeen Holosteum umbellatum dat eenzelfde teken afgeeft. Op vochtige open kleigrond is het Klein hoefblad Tussilago farfara de voorbode. Er is één inheemse soort die nog net iets eerder dan al deze soorten in bloei komt. Dat is de Vroegeling Erophila verna. Deze begint al in januari te bloeien op open zonnige gronden.

Er zijn ook struiken die de eerste lentetekenen in februari aangeven door ons hun bloesem te tonen. Een struik zoals de Gele kornoelje Cornus mas gooit zijn eerste gele bloemgroepjes in februari in de strijd. Maar ook in de struikenwereld is er een allereerste teken al in januari te vinden. De Hazelaar Corylus avellana geeft tevens gele tekens.

Hazelaar Corylus avellana in bloei

 In de bomenwereld wordt het bloeistartschot afgeschoten door de Witte els Alnus incana, Zwarte els Alnus glutinosa en de Ruwe iep Ulmus glabra. De bloei van de Ruwe iep is van deze drie duidelijk het schoonste. Zijn bloemen zijn erg gekleurd, er zijn rode groene en witte kleuren in te ontdekken, ze vormen toefjes.

De wetenschappelijke naamgeving van de Winterakoniet verklapt ook haar functie in het ecosysteem. Eranthis betekent voorjaar en anthos betekent bloem, met andere woorden, dit is een voorjaarsbloem. De tweede naam Hyemalis betekent in de winter bloeiend. U begrijpt de Winterakoniet is een in de winter bloeiende voorjaarsbloem!

De bloei van de winterakoniet draagt de gele kleur en straalt de versheid van een nieuw jaar uit! Het ecosysteem is in zijn geheel zeer gebaat bij zo’n vroege bloeier. Vogels pikken graag van de bloemblaadjes. De mens gaat van de Winterakoniet braken, het hart slaat op hol en er kunnen kolieken ontstaan. Dit is dus niet handig om te eten.

Voor insecten vormt de Winterakoniet wel smakelijk eetbakjes. De kroonbladen van de bloemetjes zijn kleine honingbakjes. Als u de plant goed bekijkt dan kunt u heel misschien zien dat die gele blaadjes eigenlijk de kelkblaadjes zijn en dat daarbinnen zich pas de echte bloemetjes bevinden. Die echte bloemetjes zijn dus de boordjes voor insecten. Dit totale bloemenkunstwerk wordt ondersteund door een krans van groene bladeren. Het plantje wordt niet hoger dan vijftien centimeter.

Het zijn vooral de honingbijen die vooral in dit vroege deel van het jaar ontzettend dankbaar zijn voor deze aangeboden bordjes met voedsel. Dit komt ook doordat in deze tijd al de eerste bijenlarven uit hun eitjes gekropen zijn. Die larfjes hebben bijenbrood nodig om groot en sterk te groeien. Bijenbrood worden door de ouders klaargemaakt en het bestaat uit nectar en stuifmeel. Om deze ingrediënten in februari te vinden is het goed zoeken geblazen. Elke winterakoniet die staat te bloeien is er dus een van levensbelang voor zorgzame ouders. Vooral met een februarizonnetje kunt u deze dankbare bijtjes rond de winterakoniet vast en zeker opmerken.

Winterakoniet is niet zomaar een kruidje, het is een koninklijk kruidje. In de insectenwereld zijn niet enkel de gewone burgerlijke bijtjes die van het bordje eten; Winterakoniet is zo populair dat zelfs koninklijk bezoek er niet voor terugdeinst om plaats te nemen aan deze wintertafel. Het is de aardhommelkoningin Bombus terrestris die haar slabbetje omdoet aan de Winterakoniettafel.

Eettafel Winterakoniet met eetbordjes

Deze koningin voelt zich echter in deze koude wintermaanden niet bepaald een koningin. Haar gehele kolonie sterft namelijk in de winter. De koningin trekt zich eenzaam terug na al haar familieleden te hebben verloren in een oud muizennest of tussen een grote pol gras. Dit holletje had zij eerder dit jaar al naar haar eigen smaak behangen. Dat is een behang ontworpen met mos en wascellen. De bloeddorstige types onder de aardhommels gebruiken geen muizenholletje maar een al in gebruik aardhommelholletje en doden dan gewoon de huidige bewoners…..

Tegen de tijd dat de Winterakoniet in bloei staat kruipt zij moederziel alleen uit haar behangen muizenholletje.

Een positief lichtpuntje in haar leven is het feit dat ze zeker zwanger is. Daardoor zal zij in staat zijn om een nieuwe kolonie te stichten. Maar nadat haar eitjes uitgekomen zijn is dat oprichten van een nieuwe familie enkel mogelijk als zij genoeg winterbloeiers kan vinden.. U voelt het al, daar komt de Winterakoniet weer kijken. Als de eenzame aardhommelkoningin dit kunstzinnige bordje voedsel ontdekt is dat een hele verademing. Ze kan haar kindjes de laatste stuiptrekkingen van de winter doorhelpen.

Het is vermeldenswaardig en waarschijnlijk fijn voor u om te horen dat het aantal winterbloeiers in Nederland voldoende is voor massale overleving van de aardhommel.  De aardhommel is de meest voorkomende hommel in Nederland. Zij hebben een witte kont en zijn ongevaarlijk voor mensen. Als u deze hommel rond februari ziet vliegen, moet u echt zorgen dat u samen met haar op de foto kan want dit is een koninklijk hommeltje en dat zullen uw facebook-volgers vast liken!

Oorspronkelijk is de Winterakoniet niet eens een Nederlandse plant. Inmiddels kunnen we haar wel inheems noemen en heeft zij belang voor de inwoners van ons land, maar in oorsprong komt zij uit de Zuid-Europese gebergten (Zuid-Frankrijk, Italië en Kroatië). Ook hier was ze vaak in redelijke beschaduwing te vinden. Ze stond daar in de bossen. Op een gegeven moment in de 16^e eeuw is zij als sierplantje in de handel verstrikt geraakt. De knolvormige wortelstok is toentertijd uitgegraven en zo is zij gewoon meegenomen naar andere orden. Daar zocht zij weer de vrijheid op en in sommige gebieden was die poging succesvol, zo ook in Nederland, zij verwilderde.

Dit verwilderen lukte voornamelijk op enigszins zandige kleigrond. Stedelijke bosplantsoenen, landgoederen en ook nog steeds de tuinen vormen nu regelmatig haar leefgebied. Maar als u een wandeling maakt door de duinen heeft u ook kans dat u zomaar ergens een solitair Winterakonietje onder de Duindoornen Hippophae rhamnoides ontdekt. Zij leeft graag onder andere struiken of onder bomen. Een vereiste is wel dat die bovenstandige struik haar bladeren in de winter verliest, anders is de kieming in februari niet mogelijk voor Winterakoniet. De schaduw in de latere maanden is geen probleem voor haar. Tegen die tijd leeft zij toch enkel ondergronds door. De gevallen bladeren van haar bovenstandige plant vormen na vertering ook heerlijke humusvoeding voor de Winterakoniet.

Wees blij als u haar mag ontmoeten, want ze is toch wel vrij zeldzaam. Echter is van bedreiging van deze soort gelukkig totaal geen sprake in ons land. Een eeuw geleden kwam zij zelfs tien keer MINDER voor dan vandaag de dag.

Dit plantje is dan ook een echte overwinnaar. De kracht der overwinning is een magische kracht van het plantje. Ze kan ook helpen als het om zaken van trouw gaat of bescherming. Er zijn vandaag de dag ook genoeg mensen die overtuigd zijn van de magische kracht der onzichtbaarheid van de Winterakoniet. Dit is echter niet op de werkelijkheid gebaseerd.

Soorten van het geslacht Monnikskap Aconitum zien eruit als een soort onzichtbaarheidsmantel, alleen dan met een behoorlijk opvallende kleur. De Monnikskap wordt vaak Akoniet genoemd en dat is niet gek vanwege de Latijnse geslachtsnaam Aconitum, maar het is echt een ander plantje met andere eigenschappen. De magische eigenschap van de Blauwe monnikskap is net zo mysterieus als het uiterlijk.

Blauwe monnikskap Aconitum napellus

De Monnikskap geeft namelijk wel de magische kracht van onzichtbaarheid. Met een Monnikskap kunt u uw partner dus werkelijk op heterdaad betrappen met zijn secretaresse of haar fitnessinstructeur, maar met de Winterakoniet kunt u trouw bewerkstelligen en uw relatie beschermen tegen negatieve invloeden.

De Winterakoniet is het vertrouwen op de komst van een nieuw jaar vol met natuurlijke ontwikkeling. Een jaar waarin opnieuw kou plaats zal maken voor warmte.